Η αμερικανική στρατηγική δεν περιορίζεται πλέον στην επιβολή χρηματοπιστωτικών και εμπορικών κυρώσεων. Συνδέεται άμεσα και με τον έλεγχο της πρόσβασης του Ιράν στη θαλάσσια εμπορική δραστηριότητα, καθώς η Ουάσιγκτον επιδιώκει να διατηρήσει τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών στον Κόλπο.

Στο επίκεντρο βρίσκεται ασφαλώς το Στενό του Ορμούζ, μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες παγκοσμίως για τη μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Διπλή πίεση στην Τεχεράνη

Η προσέγγιση που περιέγραψε ο Μπέσεντ συνδυάζει δύο διαφορετικούς μηχανισμούς πίεσης.

Από τη μία πλευρά, η αμερικανική κυβέρνηση σχεδιάζει να εντείνει τις οικονομικές κυρώσεις, περιορίζοντας ακόμη περισσότερο τις δυνατότητες του Ιράν να πραγματοποιεί εμπορικές συναλλαγές, να εξάγει προϊόντα και κυρίως να διοχετεύει πετρέλαιο στις διεθνείς αγορές.

Από την άλλη, η Ουάσιγκτον θέλει να συνεχίσει τον θαλάσσιο αποκλεισμό, με στόχο να περιορίσει στο ελάχιστο τη δυνατότητα εισαγωγών και εξαγωγών από τα ιρανικά λιμάνια.

Πρόκειται για μια στρατηγική που ο Αμερικανός υπουργός παρουσίασε ως ιδιαίτερα επιθετική, παραπέμποντας στις προηγούμενες αμερικανικές πολιτικές απέναντι στην Κούβα και τη Βενεζουέλα.

Μάλιστα, επικαλέστηκε την περίπτωση της Βενεζουέλας, υποστηρίζοντας ότι η οικονομία της χώρας υπέστη άμεσο και δραματικό πλήγμα μετά την επιβολή αμερικανικού αποκλεισμού.

Το ζητούμενο για την Ουάσιγκτον είναι πλέον να μετατρέψει την οικονομική πίεση σε εργαλείο εξαναγκασμού της Τεχεράνης. Η κυβέρνηση Τραμπ επιχειρεί να αυξήσει το κόστος της συνέχισης της αντιπαράθεσης, χωρίς να χρειαστεί, τουλάχιστον στην παρούσα φάση, να προχωρήσει σε νέα στρατιωτική κλιμάκωση.

Το Ιράν δοκιμάζεται, αλλά δεν έχει υποχωρήσει

Η ιρανική οικονομία βρίσκεται ήδη υπό σημαντική πίεση εξαιτίας του πολέμου.

Οι ζημιές στις παραγωγικές υποδομές έχουν περιορίσει τη βιομηχανική δραστηριότητα, ενώ οι εξαγωγές πετρελαίου έχουν δεχθεί ισχυρό πλήγμα από τα μέτρα που εφαρμόζει η Ουάσιγκτον.

Παράλληλα, ο αποκλεισμός των λιμανιών δημιουργεί πρόσθετες δυσκολίες στο εξωτερικό εμπόριο και περιορίζει τις διαθέσιμες επιλογές της Τεχεράνης για τη διοχέτευση των ενεργειακών της προϊόντων στις διεθνείς αγορές.

Ωστόσο, το ιστορικό των προηγούμενων κυρώσεων δείχνει ότι η οικονομική πίεση από μόνη της δεν έχει αποδειχθεί αρκετή για να οδηγήσει το Ιράν σε στρατηγική υποχώρηση.

Η Τεχεράνη έχει αντιμετωπίσει επί σειρά ετών αυστηρές αμερικανικές κυρώσεις χωρίς να εγκαταλείψει ούτε τις βασικές θέσεις της στο πυρηνικό πρόγραμμα ούτε την επιδίωξή της να διατηρήσει τον έλεγχο του Στενού του Ορμούζ.

Αυτό ακριβώς είναι και το μεγάλο ερωτηματικό για τη νέα αμερικανική στρατηγική: κατά πόσο μια ακόμη πιο σκληρή οικονομική πίεση μπορεί να επιτύχει εκεί όπου οι προηγούμενες κυρώσεις δεν κατάφεραν να οδηγήσουν σε συμφωνία.

Το Ορμούζ ως κρίσιμος παράγοντας

Η αντιπαράθεση γύρω από το Στενό του Ορμούζ προσδίδει στην τρέχουσα κρίση πολύ μεγαλύτερη διεθνή διάσταση.

Η συγκεκριμένη θαλάσσια δίοδος αποτελεί κρίσιμο πέρασμα για την παγκόσμια ενεργειακή αγορά. Οποιοσδήποτε παρατεταμένος περιορισμός της ναυσιπλοΐας μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο το Ιράν, αλλά και τις διεθνείς τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου, το κόστος μεταφοράς και, τελικά, τον πληθωρισμό σε πολλές οικονομίες.

Επομένως, η αμερικανική επιλογή να συνδέσει την οικονομική απομόνωση του Ιράν με τον θαλάσσιο αποκλεισμό δημιουργεί έναν πολύ ευρύτερο κίνδυνο. Η πίεση προς την Τεχεράνη μπορεί να αυξήσει ταυτόχρονα την αβεβαιότητα στις διεθνείς αγορές ενέργειας.

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο επειδή οι δύο πλευρές εμφανίζονται να παραμένουν αμετακίνητες στις βασικές απαιτήσεις τους για την επαναλειτουργία του Στενού.

Η διπλωματία στο περιθώριο

Η κυβέρνηση Τραμπ φαίνεται, τουλάχιστον προς το παρόν, να μεταφέρει το βάρος από τη διπλωματική διαπραγμάτευση στην οικονομική πίεση.

Η επιλογή αυτή αντανακλά την εκτίμηση της Ουάσιγκτον ότι τα περιθώρια για άμεση διπλωματική συμφωνία έχουν περιοριστεί σημαντικά. Αντί να επιδιώξει άμεσα έναν συμβιβασμό με την Τεχεράνη, η αμερικανική πλευρά επιχειρεί πρώτα να ενισχύσει τη διαπραγματευτική της θέση αυξάνοντας το οικονομικό και εμπορικό κόστος για το Ιράν.

Το επόμενο διάστημα θα δείξει εάν η τακτική αυτή μπορεί να οδηγήσει την Τεχεράνη σε υποχώρηση ή εάν, αντίθετα, θα οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερη αντιπαράθεση.

Σε κάθε περίπτωση, οι προαναγγελθείσες αμερικανικές κινήσεις σηματοδοτούν μια νέα φάση στην κρίση. Και όσο η οικονομική ασφυξία συνδυάζεται με τον περιορισμό της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος η σύγκρουση να αποκτήσει συνέπειες πολύ πέρα από τα σύνορα του Ιράν, επηρεάζοντας άμεσα την παγκόσμια αγορά ενέργειας και την πορεία του πληθωρισμού.