Παρά τις θετικές αυτές εξελίξεις, ο βασικός παράγοντας αβεβαιότητας εξακολουθεί να είναι η στάση της Άγκυρας, η οποία έχει αποδείξει ότι είναι διατεθειμένη να αντιδράσει στην πραγματοποίηση ερευνών σε θαλάσσιες περιοχές όπου προβάλλει τις δικές της διεκδικήσεις.

Η προηγούμενη εμπειρία του Ιουλίου του 2024 είναι ενδεικτική. Στις 17 Ιουλίου εκείνης της χρονιάς, το ιταλικό ερευνητικό πλοίο Ievoli Relume, που είχε ναυλωθεί από τη Nexans για τις ανάγκες του Great Sea Interconnector, ξεκίνησε έρευνες βυθού σε διεθνή ύδατα νότια της Κάσου και της Καρπάθου.

Η Τουρκία αντέδρασε επικαλούμενη τις πάγιες θέσεις της για την περιοχή, καθώς και το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, ενώ ανέπτυξε πολεμικά πλοία στην ευρύτερη θαλάσσια ζώνη. Η ελληνική πλευρά απάντησε με την ανάπτυξη δικών της ναυτικών μονάδων, οδηγώντας σε μια ένταση που διήρκεσε περίπου 40 ώρες. Η κατάσταση αποκλιμακώθηκε μετά από διπλωματικές επαφές και την αποχώρηση των πολεμικών πλοίων στις 24 Ιουλίου. Οι έρευνες, ωστόσο, δεν ολοκληρώθηκαν στο συγκεκριμένο τμήμα και στη συνέχεια ανεστάλησαν.

Η σημερινή συγκυρία παρουσιάζει ορισμένες ουσιαστικές διαφορές. Η συμμετοχή της Meridiam ενισχύει τη γαλλική παρουσία, ενώ οι τοποθετήσεις της Ουάσιγκτον αναδεικνύουν τη στρατηγική σημασία που αποδίδεται πλέον στις ενεργειακές υποδομές της περιοχής. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η διευρυμένη αυτή στήριξη θα συμβάλει στην αποτροπή μιας νέας εμπλοκής κατά την επιστροφή του ερευνητικού πλοίου.

Το μήνυμα Ρούμπιο και οι ελληνικές κόκκινες γραμμές

Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν οι δηλώσεις του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα, καθώς εντάσσουν τις ενεργειακές διασυνδέσεις στον ευρύτερο σχεδιασμό των ΗΠΑ για τη διαφοροποίηση των πηγών και των διαδρομών ενεργειακού εφοδιασμού.

Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών αναφέρθηκε στις επιπτώσεις που προκαλούν στις διεθνείς αγορές ενέργειας ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι εξελίξεις στα Στενά του Ορμούζ και στην Ερυθρά Θάλασσα, υπογραμμίζοντας την ανάγκη να ενισχυθεί η ασφάλεια των εφοδιαστικών αλυσίδων και να περιοριστεί η εξάρτηση από συγκεκριμένες διαδρομές.

Όπως επισήμανε, η συγκεκριμένη κατεύθυνση αποτελεί σημαντική προτεραιότητα για την αμερικανική κυβέρνηση και έναν ακόμη τομέα στον οποίο τα συμφέροντα των ΗΠΑ συμπίπτουν με εκείνα της Ελλάδας. Παράλληλα, ανέφερε ότι η Ουάσιγκτον είναι διατεθειμένη να αξιοποιήσει τα διπλωματικά της μέσα για την αντιμετώπιση των εμποδίων που δυσχεραίνουν την προώθηση τέτοιων έργων.

Ο Ρούμπιο αναγνώρισε ότι εξακολουθούν να υπάρχουν ζητήματα που χρειάζονται διευθέτηση, σημειώνοντας ότι η αποτελεσματική αντιμετώπισή τους προϋποθέτει συχνά διακριτικές διπλωματικές επαφές και όχι δημόσιες αντιπαραθέσεις. Οι δηλώσεις του ενισχύουν τις προσδοκίες για αμερικανική διπλωματική συνδρομή, χωρίς να προδικάζουν την επίτευξη κάποιας συγκεκριμένης συμφωνίας με την Τουρκία.

Από την πλευρά του, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επανέλαβε ότι η Ελλάδα επιδιώκει την προώθηση του έργου, ξεκαθαρίζοντας παράλληλα ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί οποιαδήποτε υποχώρηση σε θέματα κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Ο πρωθυπουργός υπογράμμισε ότι υπάρχει το κατάλληλο πλαίσιο για να προχωρήσει η ηλεκτρική διασύνδεση, υπό την προϋπόθεση ότι θα διαφυλαχθούν πλήρως οι ελληνικές θέσεις. Απέφυγε, ωστόσο, να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες για τους επιχειρησιακούς χειρισμούς που σχεδιάζονται ενόψει της επανέναρξης των ερευνών.

Ταυτόχρονα, ανέδειξε τον ευρωπαϊκό χαρακτήρα της επένδυσης και τη σημασία της αμερικανικής υποστήριξης, ιδιαίτερα υπό το ενδεχόμενο μελλοντικής επέκτασης της διασύνδεσης προς το Ισραήλ. Υπενθύμισε, επίσης, ότι το έργο διαθέτει ευρωπαϊκή χρηματοδοτική στήριξη άνω των 600 εκατ. ευρώ, ενώ η είσοδος της Meridiam ενισχύει περαιτέρω το γαλλικό ενδιαφέρον.

Το μήνυμα από την Αθήνα και την Ουάσιγκτον είναι ότι ο GSI αποκτά ευρύτερη στρατηγική σημασία. Δεν πρόκειται πλέον μόνο για μια υποδομή που θα συνδέσει ηλεκτρικά δύο χώρες, αλλά για ένα έργο με ευρωπαϊκή διάσταση και σημαντικές γεωπολιτικές προεκτάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η NAVTEX και η εκκρεμότητα των 25 εκατ. ευρώ από την Κύπρο

Το επόμενο διάστημα θα αποτελέσει κρίσιμο τεστ για το κατά πόσο η ενισχυμένη διεθνής υποστήριξη μπορεί να μεταφραστεί σε συγκεκριμένη πρόοδο. Η έκδοση της NAVTEX από την ελληνική πλευρά αναμένεται να ανοίξει τον δρόμο για την επανεκκίνηση των θαλάσσιων ερευνών που απαιτούνται για τη χάραξη της διαδρομής του καλωδίου.

Με βάση τον υφιστάμενο σχεδιασμό, το γαλλικό ερευνητικό πλοίο αναμένεται να δραστηριοποιηθεί από τα τέλη Οκτωβρίου έως τις αρχές Νοεμβρίου, σε μια περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου όπου έχουν εκδηλωθεί στο παρελθόν τουρκικές αντιδράσεις.

Η ελληνική θέση παραμένει ότι δεν απαιτείται τουρκική άδεια για τη διεξαγωγή των προβλεπόμενων ερευνών. Διαφορετικό ζήτημα αποτελεί το ενδεχόμενο ενημέρωσης της Άγκυρας, το οποίο μπορεί να εξεταστεί στο πλαίσιο των διπλωματικών χειρισμών, χωρίς να μεταβάλλεται η πάγια ελληνική θέση.

Η έκδοση της NAVTEX συνδέεται και με μια συγκεκριμένη οικονομική εκκρεμότητα. Πρόκειται για την καταβολή 25 εκατ. ευρώ από την Κυπριακή Δημοκρατία, ποσό που αφορά τις υποχρεώσεις της για το 2025.

Ο υπουργός Ενέργειας της Κύπρου, Μιχάλης Δαμιανός, επιβεβαίωσε σε δηλώσεις του την Παρασκευή ότι μετά την έκδοση της σχετικής αναγγελίας θα κινηθούν οι διαδικασίες για την καταβολή των χρημάτων εντός του έτους. Όπως ανέφερε, η Λευκωσία αναμένει την ελληνική NAVTEX μέσα στον Οκτώβριο, χωρίς να έχει προσδιοριστεί συγκεκριμένη ημερομηνία.

Έτσι, η επανεκκίνηση των ερευνών αποκτά διπλή σημασία: αφενός, αποτελεί προϋπόθεση για την πρόοδο των τεχνικών εργασιών και, αφετέρου, συνδέεται με την εκπλήρωση των οικονομικών υποχρεώσεων που έχουν αναληφθεί στο πλαίσιο του έργου.

Η Meridiam ενισχύει τη γαλλική παρουσία στον GSI

Καθοριστική εξέλιξη για τη μετοχική και επενδυτική διάρθρωση της ηλεκτρικής διασύνδεσης αποτελεί η είσοδος της γαλλικής Meridiam με ποσοστό 66% στην εταιρεία Great Sea Interconnector.

Η συμφωνία υπογράφηκε στις 5 Αυγούστου, παρουσία του Κυριάκου Μητσοτάκη, ενισχύοντας την κεφαλαιακή βάση του έργου. Ο ΑΔΜΗΕ εξακολουθεί να συμμετέχει ως στρατηγικός μέτοχος, διατηρώντας σημαντικό ρόλο στην τεχνική προώθηση και υλοποίηση της διασύνδεσης.

Η σημασία της συμφωνίας, ωστόσο, δεν περιορίζεται στην εξασφάλιση πρόσθετων επενδυτικών κεφαλαίων. Η συμμετοχή της Meridiam ενισχύει το οικονομικό ενδιαφέρον της Γαλλίας για την ολοκλήρωση του έργου και προσθέτει έναν ισχυρό ευρωπαϊκό παράγοντα σε μια περιοχή με αυξημένη ενεργειακή και γεωπολιτική βαρύτητα.

Η εξέλιξη αυτή αποκτά πρόσθετο ενδιαφέρον καθώς η Γαλλία διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής και διατηρεί ισχυρή παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο. Η επένδυση δημιουργεί, επομένως, πρόσθετα κίνητρα για την προώθηση του GSI, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι εξαλείφονται οι πολιτικοί και γεωπολιτικοί κίνδυνοι.

Στην εξίσωση προστίθεται και το εσωτερικό πολιτικό περιβάλλον της Γαλλίας. Οι επικείμενες εκλογικές εξελίξεις αποτελούν μία ακόμη παράμετρο που θα μπορούσε να επηρεάσει το ευρύτερο πολιτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο κινείται η γαλλική ενεργειακή διπλωματία. Παρότι η επενδυτική δέσμευση της Meridiam αποτελεί θετική εξέλιξη, η διατήρηση της πολιτικής και διπλωματικής στήριξης του Παρισιού παραμένει σημαντική για τη συνέχεια.

Το στοίχημα της μετάβασης από τις δεσμεύσεις στις εργασίες

Οι επόμενες εβδομάδες ενδέχεται να αποδειχθούν καθοριστικές για την πορεία της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου. Η αμερικανική υποστήριξη, η ενισχυμένη γαλλική συμμετοχή και η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση συνθέτουν ένα ευνοϊκότερο περιβάλλον σε σχέση με εκείνο που επικρατούσε κατά την προηγούμενη περίοδο αβεβαιότητας.

Ωστόσο, η διπλωματική στήριξη και οι επενδυτικές συμφωνίες δεν αρκούν από μόνες τους για να διασφαλίσουν την ολοκλήρωση του έργου. Η έκδοση της NAVTEX, η επιστροφή του ερευνητικού πλοίου, η καταβολή των 25 εκατ. ευρώ από την Κύπρο και η πρόοδος της αξιολόγησης από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων αποτελούν βασικά ορόσημα για την επόμενη φάση.

Για την Ελλάδα, ο Great Sea Interconnector αποτελεί σημαντικό μέρος της στρατηγικής ενίσχυσης των ενεργειακών διασυνδέσεων στην Ανατολική Μεσόγειο. Για την Κύπρο, η υλοποίησή του δημιουργεί την προοπτική τερματισμού της ηλεκτρικής απομόνωσης και σύνδεσης με την ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.

Το ζητούμενο πλέον είναι να περάσει το έργο από το επίπεδο των διπλωματικών διαβεβαιώσεων και των επενδυτικών δεσμεύσεων στην πραγματική εκτέλεση των εργασιών στη θάλασσα. Κάθε νέα καθυστέρηση θα μπορούσε να επιβαρύνει το κόστος και να μεταθέσει περαιτέρω το χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης.

Η επικείμενη έκδοση της NAVTEX θα αποτελέσει την πρώτη ουσιαστική δοκιμασία για τη νέα προσπάθεια. Το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται στην επανέναρξη των ερευνών, αλλά επεκτείνεται κυρίως στην αντίδραση της Τουρκίας και στην ικανότητα των διεθνών υποστηρικτών του έργου να συμβάλουν στην αποτροπή μιας νέας εμπλοκής.

Το επόμενο διάστημα θα δείξει εάν η ενισχυμένη πολιτική και επενδυτική στήριξη μπορεί να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για την απρόσκοπτη προώθηση του GSI ή εάν οι γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις θα εξακολουθήσουν να αποτελούν το μεγαλύτερο εμπόδιο στην υλοποίησή του.