Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκονται ο μηχανισμός κάλυψης των μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων και ο ορισμός της αθέτησης, καθώς υπάρχει ο κίνδυνος ένα υπερβολικά αυστηρό πλαίσιο να περιορίζει την προληπτική συνεργασία των τραπεζών με βιώσιμους πελάτες που αντιμετωπίζουν προσωρινές δυσκολίες.

Το θέμα ανέδειξε και ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, ο οποίος έχει θέσει ως έναν από τους βασικούς στόχους για την ευρωπαϊκή τραπεζική αγορά την απλοποίηση του κανονιστικού πλαισίου, χωρίς όμως να υπονομεύονται η ανθεκτικότητα των τραπεζών και η χρηματοπιστωτική σταθερότητα.

Όπως χαρακτηριστικά υποστήριξε, η προσαρμογή των κανόνων δεν σημαίνει χαλάρωση των εποπτικών προτύπων, αλλά δημιουργία ενός πλαισίου μέσα στο οποίο οι ευρωπαϊκές τράπεζες θα μπορούν να ανταγωνίζονται αποτελεσματικά, διατηρώντας παράλληλα ισχυρά επίπεδα σταθερότητας.

Το δύσκολο δίλημμα της Κομισιόν

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι το σημερινό πλαίσιο για τα NPLs δημιουργήθηκε για να αντιμετωπίσει ένα πολύ συγκεκριμένο πρόβλημα: τη συσσώρευση τεράστιου όγκου προβληματικών δανείων στους ισολογισμούς των ευρωπαϊκών τραπεζών μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση και τις διαδοχικές υφέσεις.

Το πλαίσιο λειτούργησε αποτελεσματικά.

Ωστόσο, η ίδια η επιτυχία του δημιουργεί πλέον την ανάγκη να εξεταστεί εάν οι κανόνες πρέπει να προσαρμοστούν στις σημερινές συνθήκες.

Η βασική ανησυχία είναι διττή.

Από τη μία πλευρά, ένα υπερβολικά χαλαρό πλαίσιο θα μπορούσε να οδηγήσει σε καθυστερημένη αναγνώριση ζημιών. Οι τράπεζες θα μπορούσαν να εμφανίζουν καλύτερη εικόνα από την πραγματική, ενώ προβληματικά ανοίγματα θα παρέμεναν στους ισολογισμούς τους για μεγαλύτερο διάστημα.

Αυτό θα δημιουργούσε κινδύνους τόσο για τους καταθέτες και τους επενδυτές όσο και για τις ίδιες τις εποπτικές αρχές. Σε ακραίο σενάριο, η συσσώρευση ζημιών χωρίς έγκαιρη αναγνώριση θα μπορούσε να οδηγήσει σε απότομες και ταυτόχρονες τραπεζικές κρίσεις.

Από την άλλη πλευρά, ένα υπερβολικά αυστηρό πλαίσιο μπορεί να δημιουργήσει το αντίθετο πρόβλημα: να υποχρεώνει τις τράπεζες να περιορίζουν τη χρηματοδότηση ακριβώς όταν η οικονομία τη χρειάζεται περισσότερο.

Το πρόβλημα της προκυκλικότητας

Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο σημείο της συζήτησης.

Όταν ένα δάνειο ταξινομείται ως αθετημένο, ενεργοποιούνται αυξημένες απαιτήσεις κεφαλαιακής κάλυψης και υψηλότερες σταθμίσεις κινδύνου. Παράλληλα, επηρεάζεται αρνητικά η πιστοληπτική εικόνα του δανειολήπτη και μπορεί να επηρεαστούν και άλλα ανοίγματά του στην ίδια τράπεζα.

Σε μια περίοδο ύφεσης, όταν πολλές επιχειρήσεις και νοικοκυριά αντιμετωπίζουν προσωρινές δυσκολίες, η μαζική εφαρμογή αυτών των κανόνων μπορεί να εντείνει την πίεση.

Οι τράπεζες, προκειμένου να διατηρήσουν τους κεφαλαιακούς τους δείκτες, ενδέχεται να περιορίσουν τη χορήγηση νέων δανείων.

Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος:

ύφεση → αύξηση προβληματικών δανείων → υψηλότερες κεφαλαιακές απαιτήσεις → περιορισμός πιστώσεων → μεγαλύτερη οικονομική πίεση → ακόμη περισσότερα προβληματικά δάνεια.

Αυτό ακριβώς το φαινόμενο της προκυκλικότητας θέλει να περιορίσει η Κομισιόν, χωρίς όμως να επιστρέψει στο παλαιότερο καθεστώς όπου τα προβληματικά δάνεια μπορούσαν να παραμένουν για χρόνια στους τραπεζικούς ισολογισμούς.

Από 6,5% σε μόλις 1,8% τα NPLs

Η εξέλιξη του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος την τελευταία δεκαετία εξηγεί γιατί η Κομισιόν θεωρεί ότι πλέον μπορεί να ανοίξει αυτή η συζήτηση.

Το 2014, τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια αντιστοιχούσαν στο 6,5% του συνόλου των δανείων και προκαταβολών στις τράπεζες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Σήμερα η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική.

Ο δείκτης NPL έχει υποχωρήσει στο 1,8%, επίπεδο στο οποίο παραμένει σταθερός από το τέταρτο τρίμηνο του 2025.

Η πτώση αυτή δεν είναι τυχαία. Συνδέεται με τη σημαντική ενίσχυση των μηχανισμών διαχείρισης προβληματικών στοιχείων ενεργητικού, την αυστηρότερη εποπτεία, τις τιτλοποιήσεις και πωλήσεις χαρτοφυλακίων, αλλά και τη δημιουργία ενός πιο ολοκληρωμένου ευρωπαϊκού πλαισίου για την αντιμετώπιση των NPLs.

Το αποτέλεσμα είναι ότι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που αντιμετώπισε η ευρωπαϊκή τραπεζική αγορά μετά την κρίση έχει πλέον περιοριστεί σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα.

Το «μαξιλάρι» του Stage 2

Ωστόσο, η εικόνα δεν είναι απολύτως ανέφελη.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στα δάνεια Stage 2, δηλαδή στα ανοίγματα για τα οποία έχει αυξηθεί σημαντικά ο πιστωτικός κίνδυνος, χωρίς ακόμη να θεωρούνται μη εξυπηρετούμενα.

Το ποσοστό τους έχει αυξηθεί την τελευταία πενταετία από περίπου 8% σε 9,5%.

Η εξέλιξη αυτή αποτελεί έναν δείκτη που παρακολουθούν στενά οι εποπτικές αρχές, καθώς μπορεί να προμηνύει μελλοντική αύξηση των NPLs εάν επιδεινωθούν οι οικονομικές συνθήκες.

Και αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε ένα περιβάλλον όπου οι γεωπολιτικές εντάσεις, η αβεβαιότητα για την ανάπτυξη, οι εμπορικές συγκρούσεις και οι διακυμάνσεις του πληθωρισμού δημιουργούν νέες πηγές πιστωτικού κινδύνου.

Οι ελληνικές τράπεζες έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον

Για την Ελλάδα, η συζήτηση έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία.

Το ελληνικό τραπεζικό σύστημα έχει περάσει μέσα από μία από τις πιο επιθετικές διαδικασίες εξυγίανσης στην Ευρώπη. Μέσω τιτλοποιήσεων, πωλήσεων χαρτοφυλακίων, ρυθμίσεων και σημαντικών κεφαλαιακών ενεργειών, οι τέσσερις συστημικές τράπεζες κατάφεραν να μετατρέψουν το πρόβλημα των NPEs από βασικό εμπόδιο για τη λειτουργία τους σε ζήτημα πολύ μικρότερης κλίμακας.

Αυτό επέτρεψε στις τράπεζες να μεταφέρουν πλέον το βάρος της στρατηγικής τους από την εξυγίανση των ισολογισμών στην πιστωτική επέκταση.

Επομένως, οποιαδήποτε αλλαγή στο ευρωπαϊκό πλαίσιο για τα NPLs θα πρέπει να αξιολογηθεί και υπό το πρίσμα της νέας πραγματικότητας των ελληνικών τραπεζών.

Η πρόκληση είναι διαφορετική από εκείνη της προηγούμενης δεκαετίας: δεν είναι πλέον μόνο πώς θα μειωθούν τα προβληματικά δάνεια, αλλά πώς οι τράπεζες θα μπορούν να συνεχίσουν να χρηματοδοτούν επιθετικά την οικονομία χωρίς να δημιουργούν ξανά έναν νέο κύκλο προβληματικών χορηγήσεων.

Το νέο ευρωπαϊκό στοίχημα

Η Κομισιόν ουσιαστικά επιχειρεί να βρει μια νέα ισορροπία.

Το παλιό μοντέλο είχε ως προτεραιότητα να αποτραπεί η επανάληψη της συσσώρευσης τεράστιων όγκων NPLs. Το νέο μοντέλο θα πρέπει να διατηρεί αυτή την προστασία, αλλά ταυτόχρονα να επιτρέπει στις τράπεζες να λειτουργούν πιο ευέλικτα απέναντι σε πελάτες που αντιμετωπίζουν προσωρινές δυσκολίες και έχουν πραγματικές προοπτικές ανάκαμψης.

Η ουσία είναι ότι δεν εξετάζεται μια επιστροφή στη χαλαρή διαχείριση των προβληματικών δανείων, αλλά μια πιο προσαρμοσμένη εποπτική προσέγγιση.

Το ζητούμενο είναι να αναγνωρίζονται έγκαιρα οι πραγματικές ζημιές, χωρίς όμως μια προσωρινή επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης ενός δανειολήπτη να οδηγεί αυτομάτως σε τόσο αυστηρή κεφαλαιακή αντιμετώπιση ώστε η τράπεζα να αναγκάζεται να διακόψει τη χρηματοδότησή του.

Για τις τράπεζες, αυτό θα μπορούσε να σημαίνει μεγαλύτερη ευελιξία στη διαχείριση των δανειοληπτών και αποτελεσματικότερη προληπτική αναδιάρθρωση.

Για την οικονομία, σημαίνει ότι σε μια επόμενη ύφεση το τραπεζικό σύστημα θα μπορούσε να λειτουργήσει περισσότερο ως μηχανισμός απορρόφησης του σοκ και λιγότερο ως παράγοντας που το ενισχύει.

Και για τις ελληνικές τράπεζες, οι οποίες έχουν πλέον αφήσει πίσω τους το μεγαλύτερο μέρος του προβλήματος των NPEs, μια τέτοια αλλαγή θα μπορούσε να αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία ακριβώς επειδή βρίσκονται πλέον σε φάση ισχυρής πιστωτικής επέκτασης και αναζήτησης νέων πηγών κερδοφορίας.