Στο στόχαστρο έχουν βρεθεί μεταξύ άλλων το μεγαλύτερο ουκρανικό λιμάνι στον Δούναβη, αλλά και σημαντικοί ρωσικοί τερματικοί σταθμοί στη Μαύρη Θάλασσα, συμπεριλαμβανομένων εγκαταστάσεων στο Νοβοροσίσκ.

Έως 86 εκατ. τόνοι εξαγωγών σε κίνδυνο

Το μέγεθος του προβλήματος μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα μεγάλο εάν οι διαταραχές συνεχιστούν.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Oxford Economics, οι περιορισμοί στη ναυσιπλοΐα στη Μαύρη Θάλασσα και την Αζοφική Θάλασσα θα μπορούσαν να επηρεάσουν έως και 86 εκατ. τόνους εξαγωγών δημητριακών μέσα στο 2026. Η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί περίπου στο 17% του παγκόσμιου εμπορίου δημητριακών.

Από το σύνολο αυτό, περίπου 52 εκατ. τόνοι αφορούν ρωσικές εξαγωγές και 34 εκατ. τόνους ουκρανικές.

Το κρίσιμο ζήτημα είναι ότι οι εναλλακτικές διαδρομές δεν μπορούν να καλύψουν γρήγορα το κενό. Η SovEcon εκτιμά ότι ακόμη και εάν αυξηθεί η διαθέσιμη χωρητικότητα, οι μεταφορές μέσω σιδηροδρόμων και του Δούναβη θα μπορούσαν να αντικαταστήσουν μόλις περίπου 17 εκατ. τόνους ουκρανικών εξαγωγών.

Ένα μεγάλο μέρος της χαμένης δυναμικότητας, επομένως, δεν μπορεί να αναπληρωθεί άμεσα.

Κατάρρευση των ουκρανικών εξαγωγών

Η κατάσταση στην Ουκρανία είναι ακόμη πιο δύσκολη, καθώς οι εξαγωγές σιτηρών τον Αύγουστο έχουν υποχωρήσει περίπου 75% σε σχέση με πέρυσι.

Η χρονική συγκυρία είναι ιδιαίτερα κρίσιμη. Ο Αύγουστος αποτελεί περίοδο αιχμής για τη διάθεση της νέας σοδειάς, ενώ η συγκομιδή του χειμερινού σιταριού έχει ήδη προχωρήσει σημαντικά.

Παρά την παραγωγή, όμως, οι αγρότες και οι εμπορικές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα στη μεταφορά των προϊόντων προς τα λιμάνια και στην εξασφάλιση πλοίων για τη διεθνή διακίνησή τους.

Παράλληλα, η Ουκρανία δεν μπορεί να στραφεί απεριόριστα στις εναλλακτικές χερσαίες και ποτάμιες οδούς. Η χαμηλή στάθμη του Δούναβη, αποτέλεσμα της μεγάλης ζέστης και των περιορισμένων βροχοπτώσεων, μειώνει το φορτίο που μπορούν να μεταφέρουν τα πλοία και αυξάνει σημαντικά το κόστος μεταφοράς.

Πιέσεις και στις ρωσικές αποστολές

Σημαντική είναι και η επιδείνωση των ρωσικών εξαγωγών.

Οι ρωσικές αποστολές σιτηρών τον Αύγουστο εκτιμάται ότι θα περιοριστούν περίπου στους 2,2 εκατ. τόνους, έναντι περίπου 4,6 εκατ. τόνων τον αντίστοιχο μήνα του 2025.

Η δυνατότητα εξαγωγών από τα ρωσικά λιμάνια της περιοχής έχει περιοριστεί δραστικά, καθώς αρκετοί βασικοί τερματικοί σταθμοί έχουν διακόψει ή περιορίσει τη λειτουργία τους. Ως αποτέλεσμα, μεγαλύτερο μέρος των φορτίων διοχετεύεται μέσω διαδρομών εκτός της Μαύρης και της Αζοφικής Θάλασσας.

Η ταυτόχρονη διαταραχή των εξαγωγών από τους δύο μεγάλους παραγωγούς δημιουργεί έναν ιδιαίτερα επικίνδυνο συνδυασμό για την παγκόσμια αγορά.

Το πρόβλημα έρχεται πάνω σε ήδη αυξημένες πιέσεις

Η νέα κρίση στη Μαύρη Θάλασσα δεν εκδηλώνεται σε ένα περιβάλλον άφθονης και φθηνής προσφοράς.

Οι αγορές αγροτικών προϊόντων αντιμετωπίζουν ήδη τις συνέπειες της εκτεταμένης ξηρασίας, των ακραίων καιρικών συνθηκών, των επιπτώσεων του «Ελ Νίνιο» και των ελλείψεων λιπασμάτων που συνδέονται με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή.

Οι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι οι παγκόσμιες τιμές τροφίμων θα αυξηθούν κατά 11,8% φέτος και κατά επιπλέον 4,8% το 2027. Μια παρατεταμένη διαταραχή στις εξαγωγές σιτηρών θα μπορούσε να ενισχύσει περαιτέρω αυτές τις πιέσεις.

Ο εφιάλτης του 2022 επιστρέφει

Η αγορά έχει ήδη μια οδυνηρή εμπειρία από τις συνέπειες μιας μεγάλης διαταραχής στις εξαγωγές της Μαύρης Θάλασσας.

Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, οι τιμές των σιτηρών εκτοξεύθηκαν σε ιστορικά υψηλά, προκαλώντας σοβαρές ανησυχίες για την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια.

Η συμφωνία για τα σιτηρά στη Μαύρη Θάλασσα, με τη μεσολάβηση του ΟΗΕ, επέτρεψε στη συνέχεια την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων και συνέβαλε στην αποκλιμάκωση των τιμών. Μετά την κατάρρευσή της τον Ιούλιο του 2023, η Ουκρανία δημιούργησε εναλλακτικές διαδρομές μέσω των ακτών της Μαύρης Θάλασσας προς την Κωνστάντζα της Ρουμανίας και μέσω του Δούναβη.

Σήμερα, όμως, ακόμη και αυτές οι εναλλακτικές αντιμετωπίζουν περιορισμούς.

Η αγορά ίσως υποτιμά τον κίνδυνο

Το σημαντικότερο μήνυμα για τις αγορές είναι ότι η σημερινή άνοδος των τιμών του σιταριού μπορεί να μην αντανακλά πλήρως τον κίνδυνο μιας παρατεταμένης κρίσης.

Τα τελευταία χρόνια έχει διαμορφωθεί η αντίληψη ότι οι διαταραχές στη Μαύρη Θάλασσα είναι προσωρινές και τελικά μπορούν να αντιμετωπιστούν μέσω εναλλακτικών διαδρομών. Όμως η ταυτόχρονη πίεση σε λιμάνια, πλοία, τερματικούς σταθμούς και ποτάμιες μεταφορές περιορίζει πλέον τα διαθέσιμα περιθώρια.

Εάν οι επιθέσεις συνεχιστούν ή επεκταθούν, η απώλεια εξαγωγικής δυναμικότητας μπορεί να αποδειχθεί πολύ μεγαλύτερη από αυτή που έχουν μέχρι σήμερα προεξοφλήσει οι τιμές.

Και σε μια παγκόσμια αγορά τροφίμων που ήδη αντιμετωπίζει υψηλό κόστος παραγωγής, κλιματικούς κινδύνους και γεωπολιτικές διαταραχές, ένα νέο σοκ στα σιτηρά θα μπορούσε να μετατραπεί γρήγορα από περιφερειακό πρόβλημα της Μαύρης Θάλασσας σε νέα παγκόσμια επισιτιστική κρίση.