Το μέγεθος και η διάρκεια των επιπτώσεων θα εξαρτηθούν σε μεγάλο βαθμό από το πόσο θα διαρκέσει η σύγκρουση και από την ταχύτητα με την οποία θα μπορέσουν να αποκατασταθούν οι εφοδιαστικές αλυσίδες και να προσαρμοστούν οι οικονομίες.

Η διακοπή της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ έχει ήδη προκαλέσει άνοδο στις τιμές ενέργειας και λιπασμάτων, εντείνοντας τους φόβους για αύξηση του πληθωρισμού, ελλείψεις τροφίμων και γενικότερη οικονομική αστάθεια σε παγκόσμιο επίπεδο.

Σύμφωνα με μελέτη του 2022, περίπου τα δύο τρίτα των θερμίδων που καταναλώνονται παγκοσμίως προέρχονται από τέσσερις βασικές καλλιέργειες: σιτάρι, ρύζι, καλαμπόκι και σόγια. Παράλληλα, τουλάχιστον το 72% αυτών των προϊόντων παράγεται σε μόλις πέντε χώρες — την Κίνα, τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ινδία, τη Βραζιλία και την Αργεντινή.

Η συγκέντρωση αυτή της παραγωγής ενισχύει τις ανησυχίες για παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια, ιδιαίτερα όταν κρίσιμα εμπορικά περάσματα όπως το Στενό του Ορμούζ διακόπτουν τη λειτουργία τους.

Προειδοποιήσεις από την Ευρωπαϊκή Ένωση

Ένας παρατεταμένος πόλεμος στο Ιράν που θα περιορίσει την προμήθεια πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο θα μπορούσε να προκαλέσει σημαντικό οικονομικό σοκ στην Ευρώπη, προειδοποίησε ο επίτροπος Οικονομίας της Ευρωπαϊκή Ένωση, Valdis Dombrovskis.

Όπως σημείωσε, μια παρατεταμένη διαταραχή στην παγκόσμια προσφορά πετρελαίου και στη βασική ναυτιλιακή διαδρομή μέσω του Στενού του Ορμούζ θα διατηρήσει τις τιμές της ενέργειας σε υψηλά επίπεδα, ενισχύοντας τις πληθωριστικές πιέσεις στην Ευρώπη.

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξετάζουν ήδη πιθανά μέτρα παρέμβασης για να περιορίσουν τις επιπτώσεις από την άνοδο των τιμών του πετρελαίου, επιδιώκοντας να αποφευχθεί μια νέα κρίση κόστους ζωής, παρόμοια με εκείνη που ακολούθησε την Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022.

Την ίδια στιγμή, οι υπουργοί Οικονομικών των χωρών της G7 δήλωσαν ότι είναι έτοιμοι να διαθέσουν στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου στην αγορά εφόσον χρειαστεί, προκειμένου να σταθεροποιηθούν οι τιμές.

Πληθωριστικές πιέσεις μέσω ενέργειας

Σύμφωνα με τη Martina Daga, οικονομολόγο της εταιρείας διαχείρισης κεφαλαίων AcomeA SGR, ο πόλεμος στο Ιράν δημιουργεί ανοδικούς κινδύνους για τον πληθωρισμό της ευρωζώνης μέσω δύο βασικών καναλιών: των τιμών ενέργειας και των συναλλαγματικών ισοτιμιών.

Τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι η ενέργεια αντιπροσωπεύει περίπου το 9% του δείκτη τιμών καταναλωτή της ευρωζώνης, ποσοστό μικρότερο σε σύγκριση με τα τρόφιμα, το αλκοόλ και τον καπνό που φθάνουν το 18,9%, ενώ οι υπηρεσίες αποτελούν σχεδόν το 46,8%.

Ωστόσο, μεγαλύτερη ανησυχία προκαλούν οι λεγόμενες «δευτερογενείς επιπτώσεις», δηλαδή η επίδραση του αυξημένου ενεργειακού κόστους στους μισθούς και στις τιμές των υπηρεσιών.

Επιπτώσεις σε ενέργεια και τρόφιμα

Η άνοδος των τιμών γίνεται ήδη αισθητή στους καταναλωτές που χρησιμοποιούν πετρέλαιο θέρμανσης, ιδιαίτερα στις αγροτικές περιοχές της Βόρειας Ευρώπης, όπου το καύσιμο αποθηκεύεται συνήθως σε δεξαμενές εκτός κατοικιών.

Παράλληλα, η αύξηση του κόστους ενέργειας επηρεάζει ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα. Όπως επισημαίνουν ειδικοί, η μεταφορά τροφίμων και αγαθών εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα καύσιμα, γεγονός που σημαίνει ότι οι αυξήσεις στην τιμή του πετρελαίου αργά ή γρήγορα μεταφέρονται και στα ράφια των σούπερ μάρκετ.

Οι αγρότες προετοιμάζονται επίσης για πιθανές αναταράξεις στην αγορά λιπασμάτων, καθώς οι γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή έχουν επηρεάσει τις εξαγωγές της περιοχής.

Το υψηλότερο κόστος παραγωγής αναμένεται να επηρεάσει τις τιμές βασικών αγροτικών προϊόντων, όπως το σιτάρι, το κριθάρι και η κανόλα, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε αυξήσεις σε βασικά προϊόντα κατανάλωσης, όπως το ψωμί και η μπύρα.

Αύξηση τιμών καυσίμων

Οι οδηγοί έχουν ήδη αρχίσει να βλέπουν αυξήσεις στις τιμές των καυσίμων. Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα στοιχεία του Παρατηρητηρίου Τιμών Υγρών Καυσίμων (9 Μαρτίου 2026), η μέση τιμή της αμόλυβδης βενζίνης διαμορφώθηκε στα 1,852 ευρώ ανά λίτρο, από 1,832 ευρώ την προηγούμενη ημέρα και 1,751 ευρώ στα τέλη Φεβρουαρίου, πριν από την έναρξη της σύγκρουσης.

Ανοδική πορεία ακολουθεί και το diesel κίνησης, το οποίο διαμορφώνεται περίπου στα 1,814 ευρώ το λίτρο, ενώ το πετρέλαιο θέρμανσης φτάνει τα 1,396 ευρώ ανά λίτρο.

Πιέσεις και στα στεγαστικά δάνεια

Η αυξημένη γεωπολιτική αβεβαιότητα επηρεάζει και την αγορά στεγαστικών δανείων. Πριν από την κλιμάκωση της κρίσης, υπήρχαν προσδοκίες για σταδιακή μείωση των επιτοκίων τόσο στα νέα σταθερά στεγαστικά δάνεια όσο και στα κυμαινόμενα.

Ωστόσο, σε περιόδους αβεβαιότητας οι τράπεζες συχνά αποσύρουν ορισμένα δανειακά προϊόντα, περιορίζοντας τις διαθέσιμες επιλογές για τους δανειολήπτες.

Όπως επισημαίνει ο Adam French, επικεφαλής καταναλωτικών οικονομικών στην Moneyfacts, όταν οι τράπεζες αποσύρουν προσφορές στεγαστικών δανείων αντί απλώς να προσαρμόζουν τις τιμές τους, αυτό συνήθως υποδηλώνει ότι το κόστος χρηματοδότησης μεταβάλλεται με ταχύ ρυθμό.