Τι είναι ο δείκτης CAPE και γιατί έχει σημασία

Ο δείκτης CAPE δημιουργήθηκε από τον οικονομολόγο Robert Shiller. Υπολογίζεται διαιρώντας την τρέχουσα τιμή του S&P 500 με τον μέσο όρο των προσαρμοσμένων στον πληθωρισμό κερδών ανά μετοχή της τελευταίας δεκαετίας.

Με αυτόν τον τρόπο εξομαλύνει τις προσωρινές διακυμάνσεις που προκαλούνται από υφέσεις, οικονομικές εκρήξεις ή έκτακτα γεγονότα και προσφέρει μια πιο αξιόπιστη εικόνα της πραγματικής αποτίμησης της αγοράς.

Σε αντίθεση με τον συμβατικό δείκτη P/E, που μπορεί να φαίνεται ελκυστικός σε περιόδους ιδιαίτερα υψηλής κερδοφορίας, ο CAPE εξετάζει ολόκληρους οικονομικούς κύκλους. Τα ιστορικά δεδομένα του εκτείνονται έως το 1871, καλύπτοντας περισσότερα από 155 χρόνια χρηματιστηριακής ιστορίας.

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, ο μέσος όρος του CAPE κυμάνθηκε μεταξύ 17 και 18 μονάδων. Ιστορικά, όταν ο δείκτης υπερέβαινε σημαντικά το εύρος 25-30, προειδοποιούσε για ασθενέστερες μελλοντικές αποδόσεις.

Με σημερινή τιμή 41, ο S&P 500 δεν θεωρείται απλώς ακριβός με βάση τα ιστορικά δεδομένα. Βρίσκεται σε μια ακραία ζώνη αποτίμησης, όπου η υπομονή και ο ρεαλισμός αποκτούν ιδιαίτερη σημασία.

Τι δείχνουν οι ιστορικές εμπειρίες

Οι περίοδοι κατά τις οποίες ο δείκτης CAPE διατηρήθηκε μεταξύ 30 και 40 ήταν ελάχιστες στην ιστορία των αγορών και όλες κατέληξαν δυσμενώς.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1920, οι αποτιμήσεις εκτοξεύθηκαν σε αυτά τα επίπεδα, πριν ακολουθήσει η Μεγάλη Ύφεση και μία από τις χειρότερες bear markets στην ιστορία.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1990, ο CAPE έφθασε στο 44 στο αποκορύφωμα της φούσκας των dot-com. Λίγο αργότερα, ο Nasdaq Composite έχασε περισσότερο από το 75% της αξίας του, ενώ η ευρύτερη αγορά πέρασε χρόνια στασιμότητας.

Σύμφωνα με τα ιστορικά στοιχεία, ο CAPE παρέμεινε πάνω από τις 30 μονάδες μόνο σε τρεις βασικές περιόδους:

Στη φούσκα των dot-com.

Στην περίοδο μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση.

Στη μεταπανδημική bull market που ξεκίνησε το 2021.

Η σημερινή ένδειξη κοντά στο 41 αποτελεί τη δεύτερη υψηλότερη στην καταγεγραμμένη ιστορία, χαμηλότερη μόνο από τα επίπεδα της φούσκας του διαδικτύου.

Τι σημαίνει για τις μελλοντικές αποδόσεις

Ένας αυξανόμενος δείκτης CAPE σημαίνει ότι οι επενδυτές πληρώνουν ολοένα υψηλότερες τιμές για την ίδια υποκείμενη κερδοφορία. Συνήθως αυτό αντανακλά έντονη αισιοδοξία που τροφοδοτείται από νέες τεχνολογίες, εύκολη πρόσβαση σε κεφάλαια ή την πεποίθηση ότι «αυτή τη φορά είναι διαφορετικά».

Η ιστορία όμως δείχνει ότι τέτοιες περίοδοι ενθουσιασμού αργά ή γρήγορα συγκρούονται με την οικονομική πραγματικότητα. Η επιβράδυνση της κερδοφορίας, οι αλλαγές στη νομισματική πολιτική ή απρόβλεπτα μακροοικονομικά γεγονότα μπορούν να ανατρέψουν τις προσδοκίες.

Στα σημερινά επίπεδα, οι απαιτήσεις που έχουν ενσωματωθεί στις αποτιμήσεις του S&P 500 είναι ιδιαίτερα υψηλές. Ακόμη και μια μέτρια απογοήτευση στα εταιρικά κέρδη ή μια αλλαγή στάσης από τη Federal Reserve θα μπορούσε να οδηγήσει σε σημαντική αναπροσαρμογή των τιμών.

Αν και αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι επίκειται μια άμεση κατάρρευση της αγοράς, αυξάνει σημαντικά την πιθανότητα χαμηλότερων μακροπρόθεσμων αποδόσεων. Σε προηγούμενες περιόδους με αντίστοιχες αποτιμήσεις, οι πραγματικές αποδόσεις της επόμενης δεκαετίας ήταν συχνά μηδενικές ή αρνητικές, συνοδευόμενες από έντονες διορθώσεις.

Τι μπορούν να κάνουν οι επενδυτές

Οι επενδυτές καλό θα ήταν να αντιμετωπίζουν τη σημερινή αγορά με μεγαλύτερη πειθαρχία και λιγότερο ενθουσιασμό.

Μια καλά διαφοροποιημένη επενδυτική στρατηγική, με συμμετοχή σε ποιοτικές εταιρείες μεγάλης κεφαλαιοποίησης και ανθεκτικά επιχειρηματικά μοντέλα, αποτελεί μια λογική αφετηρία. Παράλληλα, η διατήρηση επαρκούς ρευστότητας μπορεί να προσφέρει ευελιξία για αγορές σε περιόδους διόρθωσης.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι ο S&P 500 δημιούργησε πλούτο επί δεκαετίες ακριβώς επειδή κατά καιρούς διόρθωνε τις υπερβολές του. Η σημερινή ένδειξη του CAPE δεν αποτελεί λόγο πανικού, αλλά σίγουρα δικαιολογεί μεγαλύτερη προσοχή και καλύτερη κατανόηση των κινδύνων.

Μετά από 155 χρόνια χρηματιστηριακής ιστορίας, η αγορά έχει δείξει πολλές φορές πώς καταλήγουν οι περίοδοι υπερβολικής αισιοδοξίας.