|
Μέχρι το 2023, το
συνολικό εξωτερικό χρέος
των αναπτυσσόμενων χωρών
είχε φτάσει τα 11,4
τρισεκατομμύρια δολάρια,
αντιστοιχώντας στο 99%
των συνολικών εξαγωγικών
τους εσόδων. Οι
συνολικές πληρωμές τόκων
ήταν 26% υψηλότερες από
ό,τι μόλις δύο χρόνια
νωρίτερα, ενώ ρεκόρ 54
χωρών—σχεδόν οι μισές
στην Αφρική—δαπανούσαν
τουλάχιστον το 10% των
κρατικών τους
προϋπολογισμών για
τόκους. Πέρυσι, η
UNCTAD
υπολόγισε ότι 3,3
δισεκατομμύρια άνθρωποι
ζούσαν σε χώρες που
δαπανούσαν περισσότερα
για πληρωμές χρέους παρά
για βασικές υπηρεσίες
όπως η υγεία ή η
εκπαίδευση, και η
κατάσταση έχει
επιδεινωθεί ακόμη
περισσότερο από τότε.
Μετά την COVID-19,
πολλές χώρες στράφηκαν
σε δανεισμό σε τοπικό
νόμισμα για να μειώσουν
τον συναλλαγματικό
κίνδυνο. Όμως πλέον
αντιμετωπίζουν υψηλότερα
επιτόκια ως αποτέλεσμα.
Στα τέλη Μαρτίου, το
Διεθνές Νομισματικό
Ταμείο εντόπισε εννέα
χώρες σε κατάσταση
κρίσης χρέους, με άλλες
23 σε υψηλό κίνδυνο και
28 σε «μέτριο» κίνδυνο.
Αυτό δεν είναι μικρό
ζήτημα. Κρίση χρέους
σημαίνει ότι μια χώρα
δεν μπορεί να πληρώσει
τους πιστωτές της, είτε
επειδή έχει ήδη
χρεοκοπήσει είτε επειδή
διατηρείται εκτός
χρεοκοπίας μόνο με τη
στήριξη του ΔΝΤ.
Το ενεργειακό σοκ που
προκάλεσε ο πόλεμος στο
Ιράν έχει αυξήσει
περαιτέρω το κόστος
δανεισμού, ιδιαίτερα για
τις ενεργειακά
εισαγωγικές χώρες, και
αυτή η τάση μπορεί να
συνεχιστεί εάν οι
γεωπολιτικές εντάσεις
παραμείνουν. Επιπλέον,
υπάρχουν ευρύτερες
δομικές αλλαγές στο
παγκόσμιο τοπίο του
χρέους, λόγω της
μεταβαλλόμενης σύνθεσης
των πιστωτών και των
επικείμενων κορυφώσεων
αποπληρωμών σε ορισμένα
είδη χρέους, ιδίως
διμερών δανείων. Αυτές
οι εξελίξεις καθιστούν
ιδιαίτερα ευάλωτες τις
χώρες με μεγάλες ανάγκες
αναχρηματοδότησης στο
άμεσο μέλλον.
Τι μπορεί να γίνει;
Πρώτον, το ΔΝΤ θα πρέπει
να περάσει σε πλήρη
λειτουργία αντιμετώπισης
κρίσης. Η
επανενεργοποίηση
εργαλείων όπως το «Food
Shock
Window»
και η διεύρυνση της
πρόσβασης σε έκτακτη
χρηματοδότηση θα
βοηθούσαν τις χώρες να
αντιμετωπίσουν τις
άμεσες πιέσεις.
Δεύτερον, οι πολυμερείς
αναπτυξιακές τράπεζες θα
πρέπει να αυξήσουν τις
εκταμιεύσεις, όπως
έκαναν κατά την
πανδημία. Διαθέτουν
σημαντικά αδιανέμητα
κέρδη και πρόσφατες
μεταρρυθμίσεις στα
πλαίσια κεφαλαιακής
επάρκειας έχουν
ενισχύσει τη
δανειοδοτική τους
ικανότητα.
Τρίτον, οι διμερείς
πιστωτές θα πρέπει να
επιταχύνουν τις
διαδικασίες
αναδιάρθρωσης χρέους. Οι
πρόσφατες βελτιώσεις στο
πλαίσιο του G20
Common
Framework
έχουν ενισχύσει τον
συντονισμό, αλλά η
εφαρμογή παραμένει πολύ
αργή σε σχέση με την
κλίμακα και την
επείγουσα φύση των
αναγκών.
Τέταρτον, οι
προσεγγίσεις στη
διαχείριση χρέους πρέπει
να συνεχίσουν να
εξελίσσονται.
Απαιτούνται περαιτέρω
προσπάθειες για ταχύτερα
και πιο συντονισμένα
αποτελέσματα μεταξύ όλων
των ομάδων πιστωτών. Αν
και οι ιδιώτες πιστωτές
συμμετέχουν ήδη σε
διαδικασίες
αναδιάρθρωσης, οι
δυσκολίες συντονισμού
και οι καθυστερήσεις
εξακολουθούν να
εμποδίζουν έγκαιρες
λύσεις.
Σε πιο ευρύ επίπεδο,
υπάρχει εκτεταμένη
διεθνής συζήτηση για τη
βελτίωση του πλαισίου
του κρατικού χρέους. Μια
δημοφιλής ιδέα είναι τα
«debt
swaps»,
όπου μια χώρα
εξασφαλίζει
αναχρηματοδότηση υπό τον
όρο ότι μέρος των πόρων
θα κατευθυνθεί σε λύσεις
βασισμένες στη φύση,
στην αντιμετώπιση της
κλιματικής αλλαγής, στην
υγεία, στην εκπαίδευση ή
σε άλλες αναπτυξιακές
επενδύσεις. Μια άλλη
ιδέα είναι οι «ρήτρες
παύσης πληρωμών» (pause
clauses),
που επιτρέπουν σε μια
χώρα να αναστείλει
πληρωμές χρέους μετά από
ακραίο καιρικό γεγονός ή
άλλη καταστροφή. Σε μια
θετική εξέλιξη,
ορισμένοι ιδιώτες
πιστωτές δείχνουν πλέον
διατεθειμένοι να
ενσωματώσουν τέτοιες
ρήτρες για ευρύτερες
περιπτώσεις, εφόσον οι
κυβερνήσεις προσφέρουν
μεγαλύτερη διαφάνεια για
τη δημοσιονομική τους
κατάσταση.
Επιπλέον, η Παγκόσμια
Τράπεζα και το ΔΝΤ
βρίσκονται σε διαδικασία
μεταρρύθμισης των
Αναλύσεων Βιωσιμότητας
Χρέους, ώστε να
λαμβάνουν υπόψη τους
κινδύνους από την
κλιματική αλλαγή και την
απώλεια φυσικού
κεφαλαίου, καθώς και τα
οφέλη της μείωσής τους
(και ορισμένες χώρες
πραγματοποιούν ήδη
αντίστοιχες αναλύσεις
για λογαριασμό τους).
Υπό την αιγίδα της
UNCTAD
έχει ξεκινήσει μια νέα
«Πλατφόρμα Δανειοληπτών»
για να βοηθήσει τις
χώρες-οφειλέτες να
ανταλλάσσουν βέλτιστες
πρακτικές και να
αποκτήσουν ισχυρότερη
συλλογική φωνή. Επίσης,
η πρόσφατη Σύνοδος
Africa
Forward,
που συνδιοργανώθηκε από
την Κένυα και τη Γαλλία,
περιλάμβανε συζητήσεις
για νέες πρωτοβουλίες
στο χρέος.
Ωστόσο, παρά τις
υποσχέσεις των
debt
swaps,
των ρητρών παύσης και
άλλων καινοτομιών,
τέτοια μέτρα δύσκολα θα
είναι επαρκή ή αρκετά
γρήγορα για να
αντιμετωπίσουν το τρέχον
σοκ. Σήμερα σπάνια μια
χώρα χρεοκοπεί άμεσα·
αντίθετα, οι
περισσότερες
αναγκάζονται να μειώνουν
τις επενδύσεις στην
ανάπτυξή τους. Όμως
γνωρίζουμε ότι η έγκαιρη
εμπλοκή σε μηχανισμούς
αναδιάρθρωσης μπορεί να
αποκαταστήσει πιο
αποτελεσματικά τον
δημοσιονομικό χώρο από
το να καθυστερεί κανείς
και να βασίζεται σε
ακριβή βραχυπρόθεσμο
δανεισμό.
Κατά την κρίση της
COVID-19,
συντονισμένη διεθνής
δράση επέτρεψε στις
χώρες να αναστείλουν
πληρωμές χρέους για να
προστατεύσουν τους
πληθυσμούς τους. Μια
παρόμοια φιλόδοξη
απάντηση απαιτείται
τώρα. Για ακόμη μία
φορά, μια παγκόσμια
κρίση επιβαρύνει
δυσανάλογα χώρες που δεν
την προκάλεσαν. Η
διεθνής κοινότητα έχει
υποχρέωση να
ανταποκριθεί.
Moussa
Faki
Mahamat,
πρώην πρωθυπουργός του
Τσαντ και πρώην πρόεδρος
της Επιτροπής της
Αφρικανικής Ένωσης,
είναι Ειδικός
Απεσταλμένος του
Pact
for
Prosperity,
People
and
the
Planet.
Πηγή: Project
Syndicate
|
