Η πρόταση έρχεται σε μια περίοδο εντατικών διπλωματικών επαφών, καθώς η Τεχεράνη αναζητά τρόπους να διατηρήσει τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας στην περιοχή, ενώ ταυτόχρονα αυξάνονται οι προσπάθειες για την αποκατάσταση ενός πλαισίου συμφωνίας με την Ουάσινγκτον.

Το μοντέλο των Στενών της Μαλάκκα

Το Ομάν φαίνεται να επιχειρεί να μεταφέρει στην περιοχή ένα μοντέλο που εφαρμόζεται στα Στενά της Μαλάκκα.

Στην περίπτωση αυτή, οι χρήστες της θαλάσσιας οδού συνεισφέρουν σε εθελοντική βάση για τη χρηματοδότηση υπηρεσιών που συνδέονται με την ασφαλή λειτουργία της ναυσιπλοΐας, την προστασία του περιβάλλοντος και τις επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης.

Αντίστοιχα, το προτεινόμενο μοντέλο για το Ορμούζ θα μπορούσε να δημιουργήσει έναν πολυμερή μηχανισμό, στον οποίο θα συμμετέχουν χώρες της περιοχής και οι χρήστες της θαλάσσιας οδού, περιορίζοντας παράλληλα τον μονομερή έλεγχο της Τεχεράνης.

Πρόκειται ουσιαστικά για μια προσπάθεια να μετατραπεί το ζήτημα της ασφάλειας του Ορμούζ από διμερές πρόβλημα μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ σε περιφερειακό ζήτημα συλλογικής διαχείρισης.

Διπλωματικός πυρετός στον Κόλπο

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται οι τηλεφωνικές επαφές του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί με τους ομολόγους του από το Ομάν, Μπαντρ αλ-Μπουσαΐντι, και τη Σαουδική Αραβία, Φαιζάλ μπιν Φαρχάν.

Σύμφωνα με την ιρανική κρατική τηλεόραση, οι συνομιλίες επικεντρώθηκαν στην ανάγκη ενίσχυσης της περιφερειακής συνεργασίας και στην προώθηση διπλωματικών πρωτοβουλιών που θα μπορούσαν να συμβάλουν στην αποκατάσταση της σταθερότητας και της ασφάλειας στο Ορμούζ.

Η επιλογή του Ομάν να αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο δεν είναι τυχαία. Η χώρα έχει διαδραματίσει και στο παρελθόν ρόλο διαμεσολαβητή μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ και διαθέτει σχέσεις και με τις δύο πλευρές.

Στο επίκεντρο η παγκόσμια αγορά πετρελαίου

Η σημασία της πρότασης ξεπερνά τα στενά γεωπολιτικά όρια του Περσικού Κόλπου.

Από τα Στενά του Ορμούζ διέρχεται ένα τεράστιο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου. Οποιαδήποτε συμφωνία που θα εξασφάλιζε σταθερή και προβλέψιμη ναυσιπλοΐα θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ισχυρός μηχανισμός αποκλιμάκωσης του ενεργειακού κινδύνου.

Αντίθετα, η διατήρηση ενός καθεστώτος όπου η διέλευση πλοίων εξαρτάται από μονομερείς αποφάσεις, τέλη ή απαιτήσεις της Τεχεράνης αφήνει την αγορά εκτεθειμένη σε ένα νέο σοκ προσφοράς.

Δεν είναι τυχαίο ότι η αγορά πετρελαίου αντιδρά πλέον όχι μόνο στις πραγματικές διακοπές των ροών, αλλά και σε κάθε ένδειξη σχετικά με το πόσο ασφαλής και απρόσκοπτη θα είναι η διέλευση από το Ορμούζ τους επόμενους μήνες.

Το μεγάλο ζητούμενο: ποιος ελέγχει το Ορμούζ

Εδώ βρίσκεται και η μεγαλύτερη δυσκολία της πρότασης του Ομάν.

Για την Τεχεράνη, ο έλεγχος της θαλάσσιας οδού αποτελεί σημαντικό γεωπολιτικό και διαπραγματευτικό όπλο. Η αποδοχή ενός μηχανισμού στον οποίο το Ιράν θα μοιράζεται τον έλεγχο με άλλες χώρες θα σήμαινε περιορισμό ενός από τα σημαντικότερα εργαλεία πίεσης που διαθέτει απέναντι στις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους.

Από την άλλη πλευρά, για τις χώρες του Κόλπου, η διατήρηση του σημερινού καθεστώτος εγκυμονεί τεράστιους οικονομικούς κινδύνους, καθώς η απρόσκοπτη εξαγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση για τις οικονομίες τους.

Έτσι, η πρόταση του Ομάν επιχειρεί να δημιουργήσει έναν συμβιβασμό μεταξύ κυριαρχίας, ασφάλειας και οικονομικού συμφέροντος.

Το Ορμούζ γίνεται ξανά το μεγάλο στοίχημα

Η πρωτοβουλία του Ομάν δεν αποτελεί ακόμη συμφωνία και δεν είναι σαφές εάν η Τεχεράνη θα αποδεχθεί ένα μοντέλο που περιορίζει τον αποκλειστικό της έλεγχο.

Ωστόσο, η ίδια η συζήτηση για έναν περιφερειακό μηχανισμό διαχείρισης δείχνει ότι οι χώρες του Κόλπου αντιλαμβάνονται πλέον πως η ασφάλεια του Ορμούζ δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από τη στρατιωτική ισχύ ή τις διμερείς διαπραγματεύσεις Ιράν-ΗΠΑ.

Για τις αγορές, το ζητούμενο είναι ακόμη πιο απλό: να παραμείνει ανοικτός ο δρόμος του πετρελαίου.

Εάν το Ομάν καταφέρει να μετατρέψει την πρόταση σε ένα λειτουργικό περιφερειακό πλαίσιο, θα μπορούσε να αποτελέσει ένα από τα σημαντικότερα βήματα για τη σταθεροποίηση της ενεργειακής αγοράς. Εάν όμως η πρωτοβουλία αποτύχει και το Ορμούζ παραμείνει πεδίο αντιπαράθεσης, το ενδεχόμενο νέων βίαιων διακυμάνσεων στο πετρέλαιο θα παραμείνει ένας από τους μεγαλύτερους κινδύνους για την παγκόσμια οικονομία.