«Δεν υπάρχει πού να πάει το σιτάρι»

Ο 57χρονος αγρότης Serhiy Rybalko έχασε τα δύο τρίτα της γης του όταν οι ρωσικές δυνάμεις κατέλαβαν μεγάλο μέρος της νότιας Ουκρανίας το 2022. Τώρα βλέπει τις αποθήκες του να γεμίζουν, χωρίς αγοραστές και χωρίς δυνατότητα εξαγωγής.

«Δεν υπάρχει πού να στείλουμε αυτά τα σιτηρά. Είναι πλήρης καταστροφή για τους αγρότες», δήλωσε στο Reuters.

Πριν από το νέο μπλοκάρισμα των λιμανιών, ο Rybalko πωλούσε την παραγωγή του στη μεγάλη ουκρανική εξαγωγική εταιρεία Nibulon και σε τοπικές μονάδες μεταποίησης. Πλέον, όπως λέει, οι αγορές έχουν σταματήσει, τα έσοδα έχουν στερέψει και η ρευστότητα έχει εξαφανιστεί.

Η καλλιέργειά του χρειάζεται περίπου 20 εκατ. γρίβνες, σχεδόν 447.000 δολάρια, κάθε μήνα κατά την περίοδο της συγκομιδής, προκειμένου να εξυπηρετεί δάνεια, να πληρώνει μισθούς και να αγοράζει καύσιμα. Χωρίς αυτά τα χρήματα, ακόμη και οι φθινοπωρινές εργασίες τίθενται πλέον υπό αμφισβήτηση.

Οι διεθνείς τιμές ανεβαίνουν, οι Ουκρανοί παραγωγοί καταρρέουν

Η κατάσταση έχει δημιουργήσει δύο εντελώς διαφορετικές αγορές. Οι διεθνείς τιμές των σιτηρών στο Σικάγο έφθασαν τον Ιούλιο στα υψηλότερα επίπεδα εδώ και περισσότερο από έναν χρόνο, καθώς η αναταραχή στη Μαύρη Θάλασσα ενίσχυσε τους φόβους για περιορισμένη προσφορά.

Μέσα στην Ουκρανία, όμως, οι τιμές έχουν υποχωρήσει απότομα, καθώς τα σιτηρά συσσωρεύονται χωρίς να μπορούν να εξαχθούν. Σύμφωνα με αναλυτές που επικαλείται το Reuters, μόνο οι εξαγωγές σιταριού μπορούν να αφήσουν κάποιο κέρδος στους παραγωγούς. Στα υπόλοιπα δημητριακά, τα έσοδα δεν επαρκούν καν για να καλύψουν το κόστος παραγωγής.

Είναι ενδεικτική η εικόνα που περιέγραψε ο Felix Fyodorov, διευθυντής αγροτικής επιχείρησης στην περιφέρεια του Kharkiv: η φετινή παραγωγή, όπως και εκείνη του σιταριού, είναι σχεδόν διπλάσια από την περσινή, αλλά οι τιμές έχουν μειωθεί περίπου στο μισό.

Στο τραπέζι απώλειες δισεκατομμυρίων

Η γεωργία αντιπροσωπεύει σχεδόν το 60% των εξαγωγικών εσόδων της Ουκρανίας, γεγονός που μετατρέπει το μπλοκάρισμα των λιμανιών σε νέα απειλή για την ήδη εύθραυστη οικονομία της χώρας.

Η κεντρική τράπεζα εκτιμά ότι η Ουκρανία θα χάσει περίπου 2,5 δισ. δολάρια σε έσοδα από συνάλλαγμα κατά το υπόλοιπο του έτους. Η βασική ένωση αγροτών UAC ανεβάζει τις πιθανές απώλειες των παραγωγών στα 3 δισ. δολάρια, κυρίως εξαιτίας του υψηλότερου κόστους μεταφοράς.

Από την έναρξη της εισβολής το 2022, οι συνολικές απώλειες του αγροτικού τομέα έχουν ξεπεράσει τα 90 δισ. δολάρια. Παράλληλα, οι καλλιεργούμενες εκτάσεις έχουν μειωθεί σχεδόν κατά ένα τέταρτο, εξαιτίας των μαχών, των ναρκών, των βομβαρδισμών και της καταστροφής αρδευτικών υποδομών.

Η κυβέρνηση έχει ανακοινώσει έκτακτο πακέτο στήριξης, το οποίο περιλαμβάνει επέκταση των κρατικών προγραμμάτων δανειοδότησης, χαλάρωση των προϋποθέσεων χρηματοδότησης και χαμηλότερα επιτόκια για δάνεια κεφαλαίου κίνησης. Οι παραγωγοί, ωστόσο, προειδοποιούν ότι τα μέτρα δεν αρκούν.

Οι αποθήκες γεμίζουν

Η Ουκρανία αναμένει φέτος συνολική παραγωγή σιτηρών περίπου 60 εκατ. τόνων, σχεδόν όση και το 2025. Το πρόβλημα είναι ότι η έλλειψη αποθηκευτικών χώρων μπορεί να φθάσει τους 11 εκατ. τόνους, σύμφωνα με το υπουργείο Γεωργίας.

Οι ουκρανικές αρχές έχουν ζητήσει από τους διεθνείς εταίρους εξειδικευμένους σάκους, στους οποίους τα σιτηρά μπορούν να αποθηκευτούν προσωρινά μέσα στις αγροτικές εκμεταλλεύσεις. Η λύση, όμως, απλώς αγοράζει χρόνο. Χωρίς επανεκκίνηση των εξαγωγών, τα περιθώρια θα εξαντληθούν γρήγορα.

Περίπου το 90% των ουκρανικών εξαγωγών σιταριού, καλαμποκιού και ηλιόσπορων διακινείται μέσω της Μαύρης Θάλασσας. Πριν από τη σημερινή εμπλοκή, από τα ουκρανικά λιμάνια περνούσαν κάθε μήνα 4 έως 5 εκατ. τόνοι αγροτικών προϊόντων.

Κατά την ουκρανική διοίκηση λιμένων, η Ρωσία πραγματοποίησε τον Ιούλιο και στις αρχές Αυγούστου περισσότερες από 70 επιθέσεις σε λιμενικές εγκαταστάσεις και 62 πλήγματα σε πλοία. Η Μόσχα υποστηρίζει ότι στοχεύει στρατιωτικές και εφοδιαστικές υποδομές, καθώς και πλοία που μεταφέρουν ξένα όπλα.

Την ίδια ώρα, η Ουκρανία έχει εντείνει τις επιθέσεις της σε ρωσικά πλοία στη Μαύρη Θάλασσα και στη Θάλασσα του Αζόφ, καθώς οι δύο πλευρές επιχειρούν να πλήξουν η μία τις οικονομικές υποδομές της άλλης.

Στενεύουν οι εναλλακτικές οδοί

Στην αρχή του πολέμου, οι ουκρανικές εξαγωγές μεταφέρθηκαν προσωρινά μέσω σιδηροδρομικών και οδικών δικτύων προς τα δυτικά σύνορα. Σήμερα, όμως, η επανάληψη αυτής της λύσης θεωρείται πολύ δυσκολότερη.

Οι σχέσεις με την Πολωνία έχουν επιδεινωθεί, καθώς οι Πολωνοί αγρότες αντιδρούν στον ανταγωνισμό από τα φθηνότερα ουκρανικά προϊόντα. Ταυτόχρονα, το αυστηρότερο εμπορικό καθεστώς της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η χαμηλή στάθμη του Δούναβη και τα ρωσικά πλήγματα στο σιδηροδρομικό δίκτυο περιορίζουν ακόμη περισσότερο τις διαθέσιμες διεξόδους.

Η Ουκρανία καλύπτει περίπου το 6% της παγκόσμιας προσφοράς σιταριού και το 11% του καλαμποκιού. Ο Denys Marchuk, αναπληρωτής επικεφαλής της UAC, προειδοποίησε ότι η καθυστέρηση των φορτίων μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ελλείψεις σε χώρες της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής που εξαρτώνται από τις ουκρανικές εισαγωγές.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα, πάντως, δεν περιορίζεται στη φετινή σοδειά. Εάν οι παραγωγοί δεν εξασφαλίσουν άμεσα ρευστότητα, δεν θα μπορέσουν να αγοράσουν καύσιμα και εφόδια ούτε να προχωρήσουν στη σπορά των χειμερινών καλλιεργειών.

Η φετινή συμφόρηση στις αποθήκες κινδυνεύει έτσι να μετατραπεί σε πραγματική έλλειψη τροφίμων το 2027.