«Οι μεταρρυθμίσεις μπορεί να είναι επώδυνες, αλλά αποδίδουν»

Αναφερόμενος στην ελληνική εμπειρία και στο κατά πόσο αυτή μπορεί να αποτελέσει παράδειγμα για τη Γερμανία, ο κ. Πιερρακάκης αποφεύγει να εμφανιστεί ως «διδάσκαλος» του Βερολίνου.

Όπως επισημαίνει, συνεργάζεται στενά με τον Λαρς Κλίνγκμπαϊλ και υπογραμμίζει ότι μια μεταρρύθμιση που λειτουργεί αποτελεσματικά σε μία χώρα δεν σημαίνει ότι μπορεί να εφαρμοστεί αυτούσια σε μια άλλη.

Ωστόσο, θεωρεί ότι η ελληνική πορεία μετά την κρίση μπορεί να προσφέρει χρήσιμα συμπεράσματα.

Η Ελλάδα, όπως σημειώνει, κατάφερε να ξεπεράσει μια δεκαετία ιδιαίτερα δύσκολων προσαρμογών και σήμερα βρίσκεται κοντά σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα ανεργίας, καταγράφει πρωτογενή πλεονάσματα και αναπτύσσεται με ρυθμούς περίπου διπλάσιους από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης.

Το βασικό μάθημα, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι ότι οι μεταρρυθμίσεις μπορεί αρχικά να έχουν πολιτικό και κοινωνικό κόστος, αλλά τελικά μπορούν να αποδώσουν τόσο οικονομικά όσο και πολιτικά.

«Η Γερμανία παραμένει η βιομηχανική ατμομηχανή»

Παρά τις παρατεταμένες δυσκολίες της γερμανικής οικονομίας, ο πρόεδρος του Eurogroup διατηρεί θετική άποψη για τις μακροπρόθεσμες δυνατότητές της.

Η Γερμανία, υπογραμμίζει, παραμένει η «βιομηχανική ατμομηχανή» της Ευρώπης και διαθέτει σημαντικές δυνατότητες να δημιουργήσει ανάπτυξη όχι μόνο στο εσωτερικό της αλλά και για το σύνολο της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Ταυτόχρονα, θεωρεί πλεονέκτημα το σχετικά χαμηλό δημόσιο χρέος της χώρας και εκτιμά ότι η γερμανική κυβέρνηση θα προχωρήσει στις μεταρρυθμίσεις που έχει εξαγγείλει και τις οποίες ζητά με ένταση ο επιχειρηματικός κόσμος.

Τα υψηλότερα επιτόκια πιέζουν τους κρατικούς προϋπολογισμούς

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει ο κ. Πιερρακάκης στην άνοδο των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων διεθνώς.

Κατά την άποψή του, η εξέλιξη αυτή δεν αποτελεί αποκλειστικά ευρωπαϊκό φαινόμενο. Η άνοδος του ενεργειακού κόστους, οι αυξημένες πληθωριστικές προσδοκίες και η μεγάλη παγκόσμια ζήτηση για κεφάλαια, μεταξύ άλλων λόγω των τεράστιων επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη, επηρεάζουν συνολικά τις αγορές ομολόγων.

Τα θεμελιώδη μεγέθη της Ευρωζώνης παραμένουν, σύμφωνα με τον ίδιο, ισχυρά, ενώ τα κράτη-μέλη εξακολουθούν να δανείζονται με χαμηλότερο κόστος σε σχέση με τις ΗΠΑ και τη Βρετανία. Παράλληλα, οι αποκλίσεις μεταξύ των αποδόσεων των κρατών της Ευρωζώνης παραμένουν σχετικά περιορισμένες.

Ωστόσο, το υψηλότερο κόστος χρήματος έχει σαφείς δημοσιονομικές συνέπειες.

Οι μεγάλες μέσες διάρκειες των κρατικών ομολόγων λειτουργούν ως προσωρινό «μαξιλάρι», καθώς η αύξηση των επιτοκίων μεταφέρεται σταδιακά στο κόστος εξυπηρέτησης του χρέους. Αυτό δίνει στις κυβερνήσεις χρόνο προσαρμογής, δεν αποτελεί όμως λόγο εφησυχασμού.

Αντίθετα, όπως υπογραμμίζει ο κ. Πιερρακάκης, όσο αυξάνεται το κόστος δανεισμού τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτά η δημοσιονομική πειθαρχία.

Οι τρεις προτεραιότητες για την Ευρωζώνη

Ο πρόεδρος του Eurogroup θέτει τρεις βασικούς άξονες για την οικονομική πολιτική της Ευρώπης.

Πρώτος άξονας είναι η δημοσιονομική σταθερότητα. Τα κράτη πρέπει να τηρούν τις συμφωνημένες πορείες δαπανών και να διασφαλίζουν τη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών τους. Όπου υπάρχει κίνδυνος απόκλισης από τους δημοσιονομικούς κανόνες, θα πρέπει να λαμβάνονται διορθωτικά μέτρα.

Δεύτερος είναι η ποιότητα των δημόσιων δαπανών. Η δημοσιονομική προσαρμογή δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά σε περικοπές. Οι διαθέσιμοι πόροι πρέπει να κατευθύνονται περισσότερο σε επενδύσεις που ενισχύουν την παραγωγικότητα, την ενέργεια, την ψηφιοποίηση και την άμυνα.

Ιδιαίτερα στον τομέα της άμυνας, μια περισσότερο συντονισμένη ευρωπαϊκή διαδικασία προμηθειών θα μπορούσε να δημιουργήσει σημαντικές οικονομίες κλίμακας.

Τρίτος άξονας είναι η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων. Οι τεράστιες επενδυτικές ανάγκες της Ευρώπης δεν μπορούν να καλυφθούν μόνο από τους κρατικούς προϋπολογισμούς. Η κινητοποίηση των ιδιωτικών αποταμιεύσεων και η διοχέτευσή τους σε παραγωγικές επενδύσεις θεωρείται κρίσιμη για την επόμενη φάση ανάπτυξης.

«Δεν πρέπει να περιμένουμε την επόμενη κρίση»

Η Ευρώπη βρίσκεται σήμερα σε καλύτερη θέση από ό,τι πριν από μία δεκαετία για να αντιμετωπίσει μια νέα οικονομική κρίση, εκτιμά ο κ. Πιερρακάκης.

Τα μαθήματα της κρίσης χρέους συνέβαλαν στη δημιουργία μηχανισμών που επέτρεψαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση να αντιδράσει ταχύτερα κατά την πανδημία του 2020 και στη συνέχεια μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Ωστόσο, η σημερινή δημοσιονομική κατάσταση είναι πιο απαιτητική σε σχέση με το 2022.

Γι' αυτό, σύμφωνα με τον ίδιο, η Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια να περιμένει μέχρι να εμφανιστεί η επόμενη κρίση για να προχωρήσει στις αναγκαίες αλλαγές.

Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δοθεί στην ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς, στις κεφαλαιαγορές, στον τραπεζικό κλάδο και στην τεχνολογία.

Τα «κρυφά τείχη» της ευρωπαϊκής αγοράς

Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της Ευρώπης είναι, σύμφωνα με τον κ. Πιερρακάκη, ότι παρά την ύπαρξη της ενιαίας αγοράς εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά εμπόδια στις διασυνοριακές συναλλαγές.

Επικαλείται στοιχεία μελέτης του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, σύμφωνα με τα οποία τα εμπόδια στο εμπόριο υπηρεσιών μεταξύ των κρατών-μελών αντιστοιχούν ουσιαστικά σε έναν δασμό της τάξης του 110%, ενώ στα βιομηχανικά προϊόντα το αντίστοιχο κόστος φτάνει το 44%.

Για τον ίδιο, η άρση αυτών των εμποδίων αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες ανεκμετάλλευτες πηγές ανάπτυξης της Ευρώπης.

Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα εμφανές στις κεφαλαιαγορές. Το 2024, η χρηματιστηριακή κεφαλαιοποίηση των ευρωπαϊκών αγορών αντιστοιχούσε περίπου στο 73% του ΑΕΠ της ΕΕ, ενώ στις ΗΠΑ το αντίστοιχο μέγεθος έφτανε περίπου το 270%.

Η διαφορά αποτυπώνει το τεράστιο χάσμα στην ικανότητα των δύο οικονομιών να διοχετεύουν αποταμιεύσεις στις κεφαλαιαγορές και να χρηματοδοτούν επιχειρήσεις.

Τραπεζικός κλάδος: Η Ευρώπη χρειάζεται μεγαλύτερους ομίλους

Στο τραπεζικό μέτωπο, ο κ. Πιερρακάκης αναγνωρίζει ότι δεν υπάρχει ακόμη συμφωνία μεταξύ των κρατών-μελών για ένα κοινό ευρωπαϊκό σύστημα εγγύησης καταθέσεων.

Αντί να επικεντρωθεί αποκλειστικά σε αυτό το δύσκολο ζήτημα, θεωρεί ότι η Ευρώπη θα πρέπει να προχωρήσει άμεσα σε τομείς όπου υπάρχει μεγαλύτερο περιθώριο συναίνεσης, όπως η ενοποίηση των αγορών, η εποπτεία, οι τιτλοποιήσεις και η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας του τραπεζικού συστήματος.

Κρίσιμο ρόλο μπορούν να διαδραματίσουν οι διασυνοριακές συγχωνεύσεις και εξαγορές.

Η Ελλάδα, όπως σημειώνει, έχει ήδη παραδείγματα που δείχνουν ότι η διαδικασία αυτή είναι εφικτή, όπως η είσοδος της UniCredit στην Alpha Bank, η παρουσία της Deutsche Telekom στις ελληνικές τηλεπικοινωνίες και η συμφωνία για την απόκτηση του Χρηματιστηρίου Αθηνών από τη Euronext.

Ειδικά η περίπτωση του Χρηματιστηρίου Αθηνών αναδεικνύει, σύμφωνα με τον ίδιο, το όφελος της πρόσβασης σε μια πολύ μεγαλύτερη δεξαμενή ρευστότητας.

Αποφεύγει, πάντως, να σχολιάσει ειδικά την αντίθεση της γερμανικής κυβέρνησης στην προσπάθεια της UniCredit να αποκτήσει τον έλεγχο της Commerzbank.

Το γενικό μήνυμα είναι σαφές: η διασυνοριακή ενοποίηση δεν αποτελεί απλώς επιλογή, αλλά αναγκαιότητα για την ευρωπαϊκή οικονομία.

Η Ευρώπη, υποστηρίζει ο πρόεδρος του Eurogroup, χρειάζεται περισσότερους μεγάλους και ανταγωνιστικούς ευρωπαϊκούς ομίλους, ώστε να μπορεί να ανταποκριθεί στις προκλήσεις της παγκόσμιας οικονομίας.

Η κατεύθυνση, επομένως, είναι διπλή: δημοσιονομική πειθαρχία στο εσωτερικό των κρατών και ταχύτερη ενοποίηση των ευρωπαϊκών αγορών. Ο συνδυασμός των δύο θεωρείται απαραίτητος ώστε η Ευρώπη να μετατρέψει τις αποταμιεύσεις και το παραγωγικό της δυναμικό σε επενδύσεις, ανάπτυξη και μεγαλύτερη διεθνή ανταγωνιστικότητα.