Πριν η ηλεκτρική ενέργεια καταστεί οικονομικά βιώσιμη, λίγοι μπορούσαν να φανταστούν τα ηλεκτρικά τραμ, τους κινηματογράφους ή τις οικιακές συσκευές. Αντίστοιχα, η προσδοκία ότι η ΤΝ θα εξελιχθεί σε γενικής χρήσης τεχνολογία μας κάνει σχετικά αισιόδοξους για την αγορά εργασίας. Οι ανησυχίες για απώλεια θέσεων εργασίας είναι κατανοητές, αλλά όσοι προβλέπουν μια δυστοπία με περιθωριοποιημένους εργαζομένους παραγωγικής ηλικίας συνήθως δεν λαμβάνουν υπόψη τις θέσεις εργασίας που δεν έχουν ακόμη δημιουργηθεί.

Ούτε δίνεται αρκετή προσοχή στα υψηλότερα εισοδήματα (και την κατανάλωση) που θα προκύψουν από την πολλαπλάσια αύξηση της παραγωγικότητας των εργαζομένων. Αρκεί να ρωτήσει κανείς λογιστές πώς άλλαξε η εργασία τους όταν το λογισμικό υπολογιστών μεταμόρφωσε τον κλάδο τους: η παραγωγή τους αυξήθηκε δραματικά. Η ανατροπή δεν σημαίνει μόνο αυτοματοποίηση. Επιπλέον, μια πλήρως ανεπτυγμένη ΤΝ θα απελευθέρωνε παραγωγικά κέρδη ικανά να αντισταθμίσουν —και πιθανότατα να υπερβούν— τις πιέσεις από τη γήρανση του πληθυσμού, τη μείωση της γεννητικότητας και τη χαμηλότερη μετανάστευση.

Ωστόσο, η μετάβαση από τις επενδύσεις στην ΤΝ σε ευρείας κλίμακας βελτίωση της παραγωγικότητας θα διαρκέσει χρόνια, όχι τρίμηνα. (Μπορούμε να δούμε το 1997, κατά την ανάπτυξη του διαδικτύου, ως ιστορικό παράλληλο.) Η τρέχουσα φάση επενδύσεων έχει τουλάχιστον ακόμη ένα ή δύο χρόνια ζωής, παρά το ήδη εντυπωσιακό της μέγεθος. Οι μεγάλοι “hyperscalers” της ΤΝ φαίνεται να μπορούν να συνεχίσουν τις τεράστιες κεφαλαιουχικές δεσμεύσεις τους, ενώ οι επιχειρήσεις υιοθετούν σταδιακά εργαλεία ΤΝ.

Οι αγορές, ωστόσο, έχουν προχωρήσει πιο γρήγορα από την οικονομική πραγματικότητα. Οι αποτιμήσεις μετοχών, ιδιαίτερα των μεγάλων αμερικανικών τεχνολογικών εταιρειών, προεξοφλούν ήδη μεγάλο μέρος της ανόδου που μπορεί να φέρει η ΤΝ. Βραχυπρόθεσμα, η ισχυρή αύξηση κερδών από τις επενδύσεις που σχετίζονται με την ΤΝ ίσως δικαιολογήσει αυτές τις αποτιμήσεις και πιθανόν να ωθήσει τις αγορές ακόμη υψηλότερα. Αλλά αυτό αφορά το κοντινό μέλλον. Σε μεγαλύτερο ορίζοντα, τα μαθηματικά των επενδύσεων τείνουν να αλλάζουν, ειδικά σε περιόδους ταχείας τεχνολογικής μετάβασης.

Η ιστορία δίνει ένα ξεκάθαρο μάθημα: οι εταιρείες που χτίζουν τις μετασχηματιστικές τεχνολογίες σπάνια αποκομίζουν τη μεγαλύτερη μακροπρόθεσμη αξία. Αντίθετα, τα οφέλη αυτά καταλήγουν στους χρήστες. Η ηλεκτρική ενέργεια δημιούργησε περισσότερο πλούτο για τις βιομηχανίες που μπορούσαν να λειτουργούν γραμμές παραγωγής όλο το 24ωρο παρά για τις ίδιες τις εταιρείες ηλεκτρισμού. Το αυτοκίνητο πλούτισε περισσότερο τους προαστιακούς developers και τους λιανοπωλητές παρά τις αυτοκινητοβιομηχανίες.

Η ΤΝ μπορεί να επαναλάβει αυτό το μοτίβο. Η τρέχουσα φάση ανάπτυξης —κυριαρχούμενη από hyperscalers, παραγωγούς chips και developers θεμελιωδών μοντέλων— θα δώσει τη θέση της σε μια φάση κατανάλωσης, όπου οι τελικοί χρήστες σε όλους τους κλάδους θα αποκομίσουν τα μεγαλύτερα οφέλη. Αυτές οι επιχειρήσεις σήμερα διαπραγματεύονται με “value” αποτιμήσεις και πολλές βρίσκονται εκτός ΗΠΑ, σε οικονομίες υπηρεσιών με γηράσκον πληθυσμό, όπου πιο παραγωγικό εργατικό δυναμικό θα αποτελέσει πλεονέκτημα.

Ποιες εταιρείες μπορεί να ωφεληθούν; Οι πάροχοι υγείας θα έχουν ευκαιρίες να αυτοματοποιήσουν διοικητικά καθήκοντα και να βελτιώσουν τη διαγνωστική ακρίβεια. Οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες θα μπορούν να προσφέρουν πιο εξατομικευμένες συμβουλές με χαμηλότερο κόστος. Οι επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών θα μπορούν να ενισχύσουν την ανθρώπινη τεχνογνωσία με ανάλυση μέσω ΤΝ. Αυτές οι εταιρείες ήδη εξετάζουν πώς να αυτοματοποιήσουν διαδικασίες και θα καρπωθούν τα οφέλη αν η ΤΝ τελικά ενισχύσει τις δεξιότητες των εργαζομένων όπως υπόσχεται.

Φυσικά, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε με βεβαιότητα αν η ΤΝ θα μεταμορφώσει θετικά την οικονομία. Όμως θα υπάρξουν ενδείξεις: νεότεροι εργαζόμενοι που εισέρχονται στην αγορά με δεξιότητες ενισχυμένες από ΤΝ, επιτάχυνση δημιουργίας startups εκτός τεχνολογικού τομέα, και πιο συχνές και ουσιαστικές ανακαλύψεις (όπως μια ιατρική πρόοδος) από έρευνα με υποστήριξη ΤΝ. Καθώς αυτά τα μοτίβα εμφανίζονται, πιθανότατα θα βρισκόμαστε στην πρώιμη φάση του μετασχηματισμού της ΤΝ — όπως συνέβη με την ηλεκτρική ενέργεια και τον υπολογιστή.

Η ευκαιρία που διαμορφώνεται είναι να αναγνωριστεί ότι οι αγορές μπορεί να αποτιμούν σωστά το συνολικό δυναμικό της ΤΝ, αλλά να αποτιμούν λάθος το πού θα καταλήξει η αξία στον πλήρη κύκλο. Οι value μετοχές στις ΗΠΑ, οι αγορές ανεπτυγμένων χωρών εκτός ΗΠΑ και τα υψηλής ποιότητας ομόλογα προσφέρουν ελκυστικά προφίλ απόδοσης-κινδύνου: αμυντικά αν η ΤΝ αποτύχει, αλλά και επωφελή αν επιτύχει, σε ορίζοντα 5–10 ετών.

Το ζητούμενο δεν είναι να εγκαταλείψουμε την τεχνολογική έκθεση ούτε να προσπαθήσουμε να χρονομετρήσουμε την αγορά. Είναι να αναγνωρίσουμε ότι σε έναν κόσμο που μετασχηματίζεται από την ΤΝ, περνάμε από μια φάση όπου κυριαρχούν οι δημιουργοί της τεχνολογίας σε μια φάση όπου θα κυριαρχήσουν οι χρήστες της. Αυτό συμβαίνει κάθε φορά που μια μεγάλη τεχνολογία αλλάζει τον κόσμο. Για τους μακροπρόθεσμους επενδυτές, αυτή η μετάβαση αποτελεί ταυτόχρονα κίνδυνο για τα growth-heavy χαρτοφυλάκια και ευκαιρία που πρέπει να προεξοφληθεί εγκαίρως.

Joseph H. Davis
Global Chief Economist, Vanguard | Global Head of the Investment Strategy Group
Πηγή: Project Syndicate