Δεσμευμένοι πόροι και εκταμιεύσεις

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, οι συνολικές δεσμεύσεις του προγράμματος ανέρχονται σε περίπου 1,8 δισ. ευρώ, από τα συνολικά 2 δισ. ευρώ διαθέσιμων πόρων. Μέχρι σήμερα έχουν εκταμιευθεί περίπου 1,2 δισ. ευρώ σε πάνω από 11.000 δικαιούχους, ενώ απομένει ένα υπόλοιπο περίπου 630 εκατ. ευρώ που αφορά 6.000 περιπτώσεις οι οποίες βρίσκονται στο τελικό στάδιο ολοκλήρωσης.

Για τις συγκεκριμένες εκκρεμότητες έχει δοθεί παράταση έως τα τέλη Αυγούστου, προκειμένου να ολοκληρωθούν οι αγοραπωλησίες. Τα δάνεια αυτά θα καλυφθούν μέσω της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας.

Η μεγάλη εικόνα: ζήτηση χωρίς αντίστοιχη προσφορά

Το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο του προγράμματος είναι ότι πάνω από το 55% όσων έλαβαν έγκριση δεν κατάφεραν τελικά να αποκτήσουν κατοικία. Από τους 38.000 εγκεκριμένους, μόλις 17.000 ολοκλήρωσαν ή ολοκληρώνουν τη διαδικασία αγοράς.

Η αιτία εντοπίζεται κυρίως στη στενότητα της αγοράς: περιορισμένος αριθμός διαθέσιμων ακινήτων που πληρούν τα κριτήρια και ταυτόχρονα αυξημένες τιμές, οι οποίες σε πολλές περιπτώσεις ενισχύθηκαν από την ίδια τη ζήτηση που δημιούργησε το πρόγραμμα.

Πίεση στις τιμές και περιορισμένη αποτελεσματικότητα

Με βάση εκτιμήσεις της αγοράς, η έντονη ζήτηση που δημιουργήθηκε από τα προγράμματα «Σπίτι μου Ι & ΙΙ» έχει συμβάλει σε άνοδο τιμών έως και 30% σε συγκεκριμένες κατηγορίες κατοικιών, μειώνοντας μέρος του οφέλους από τα χαμηλότερα επιτόκια.

Το μέσο στεγαστικό δάνειο διαμορφώνεται περίπου στις 125.000 ευρώ, ενώ το τελικό επιτόκιο για τους δικαιούχους κινείται γύρω στο 2,3%, λόγω της επιδότησης του 50% του κόστους δανεισμού. Παρά τη φθηνότερη χρηματοδότηση, αρκετοί υποψήφιοι αδυνατούν να προχωρήσουν, καθώς τα ακίνητα που πληρούν τα κριτήρια απαιτούν επιπλέον κεφάλαια για ανακαινίσεις ή συνοδεύονται από υψηλότερες τιμές.

Το διαρθρωτικό πρόβλημα της αγοράς κατοικίας

Η εμπειρία του προγράμματος αναδεικνύει ένα βαθύτερο ζήτημα: η ελληνική αγορά κατοικίας χαρακτηρίζεται από χαμηλή προσφορά ποιοτικών και επιλέξιμων ακινήτων. Σε πολλές περιοχές η ζήτηση υπερβαίνει κατά πολύ τη διαθεσιμότητα, οδηγώντας σε ανατιμήσεις και περιορίζοντας την αποτελεσματικότητα των επιδοτούμενων δανείων.

Η εικόνα αυτή ενισχύει τη συζήτηση για την ανάγκη πολιτικών που δεν θα επικεντρώνονται μόνο στη ζήτηση μέσω φθηνής χρηματοδότησης, αλλά και στην αύξηση της προσφοράς κατοικιών. Διαφορετικά, όπως δείχνουν τα στοιχεία του «Σπίτι μου ΙΙ», ακόμη και γενναία χρηματοδοτικά εργαλεία δεν επαρκούν για να αντιμετωπίσουν το στεγαστικό πρόβλημα.