Η ανάγκη για αυξημένες επενδύσεις είναι πλέον επιτακτική: η μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών, η επιτάχυνση της ψηφιακής μεταρρύθμισης και η ενίσχυση της άμυνας –υπό το βάρος της ρωσικής επιθετικότητας– απαιτούν σημαντικούς πόρους και συντονισμένη δράση. Στη Σύνοδο, υπό την προεδρία του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, θα συζητηθούν οι επόμενες στρατηγικές επιλογές. Το «παρών» θα δώσουν και οι πρώην πρωθυπουργοί της Ιταλίας, Μάριο Ντράγκι και Ενρίκο Λέτα, οι οποίοι το 2024 επανέφεραν δυναμικά στο προσκήνιο τη συζήτηση για την ανταγωνιστικότητα και την εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς μέσω δύο εκθέσεων που αποτέλεσαν σημείο αναφοράς.

Παρά τις προσδοκίες, δεν λείπουν οι επιφυλάξεις ως προς τα αποτελέσματα της Συνόδου, καθώς υπάρχει ο κίνδυνος να περιοριστεί σε γενικόλογες δεσμεύσεις χωρίς ουσιαστική συνέχεια.

Η στρατηγική κατεύθυνση και οι προκλήσεις

Η έκθεση Ντράγκι λειτουργεί ως βασικός οδηγός για τις μελλοντικές επιλογές της Ένωσης. Με βάση τις προτάσεις της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη παρουσιάσει πρωτοβουλίες που αφορούν τη χρηματοδότηση, την αμυντική πολιτική και τη μείωση της διοικητικής επιβάρυνσης. Ωστόσο, σύμφωνα με το European Policy Innovation Council, το οποίο μέσω του «Draghi Observatory» παρακολουθεί την πορεία εφαρμογής των 383 συστάσεων, μέχρι τον Ιανουάριο είχε υλοποιηθεί πλήρως μόλις το 15%, ενώ ένα επιπλέον 24% βρισκόταν σε μερική εφαρμογή. Η πρόοδος, όπως επισημαίνεται, εξελίσσεται με αργούς ρυθμούς και δεν έχει ακόμη λάβει τον χαρακτήρα βαθιάς μεταρρύθμισης.

Από την πλευρά του, ο Ενρίκο Λέτα εμφανίζεται συγκρατημένα αισιόδοξος για την πορεία της ενιαίας αγοράς, εκτιμώντας ότι έχουν γίνει βήματα σε κρίσιμους τομείς όπως οι υπηρεσίες και οι αγορές κεφαλαίου. Υπογραμμίζει, ωστόσο, ότι η Ευρώπη πρέπει να ολοκληρώσει τρεις βασικούς πυλώνες: την ενεργειακή ένωση, την ψηφιακή ένωση και την ενιαία αγορά κεφαλαίων, ώστε να μπορεί να ανταγωνιστεί το αμερικανικό επενδυτικό μοντέλο που στηρίζει δυναμικά νεοφυείς επιχειρήσεις και υποδομές. Καλεί, μάλιστα, τους ηγέτες να θέσουν σαφές χρονοδιάγραμμα με ορίζοντα το 2028 για την πλήρη ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς, θεωρώντας ότι αυτή είναι η ουσιαστική απάντηση στις πιέσεις από ΗΠΑ, Κίνα και Ρωσία.

Διαφορετικές προσεγγίσεις για το «Made in Europe»

Παρά τη συμφωνία ως προς την ανάγκη ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας, οι απόψεις διίστανται σχετικά με τα μέσα. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν τάσσεται υπέρ της ενίσχυσης του κοινού δανεισμού, προκειμένου η Ε.Ε. να χρηματοδοτήσει μεγάλης κλίμακας επενδύσεις και να περιορίσει την εξάρτηση από την κυριαρχία του δολαρίου.

Παράλληλα, το Παρίσι προωθεί μια στρατηγική «Made in Europe», που θα θέτει ελάχιστα ποσοστά ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας σε προϊόντα τα οποία χρηματοδοτούνται από δημόσιους πόρους. Η πρόταση αυτή έχει προκαλέσει αντιδράσεις, τόσο μεταξύ κρατών-μελών όσο και από τη βιομηχανία –ιδίως την αυτοκινητοβιομηχανία– που βασίζεται σε παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού.

Αντίθετα, η γερμανική πλευρά, με τον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, δίνει έμφαση στην αύξηση της παραγωγικότητας και απορρίπτει την περαιτέρω διόγκωση του χρέους ως βασική λύση. Το Βερολίνο επισημαίνει επίσης τη σημασία σύναψης νέων εμπορικών συμφωνιών για τη διεύρυνση των αγορών.

Στο πλαίσιο των διαβουλεύσεων, ο Μερτς και άλλοι Ευρωπαίοι ηγέτες συναντώνται στην Αμβέρσα με εκπροσώπους της επιχειρηματικής κοινότητας, προκειμένου να καταγράψουν τις ανάγκες της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Όπως σχολίασε ο διευθύνων σύμβουλος της Siemens, Κρίστιαν Μπρουχ, πολλά από τα προβλήματα της Ευρώπης μπορούν να αντιμετωπιστούν εσωτερικά, μέσα από μεγαλύτερη ευελιξία, περιορισμό της γραφειοκρατίας και προσαρμογή των εργασιακών κανόνων.

Η πρόκληση, πλέον, είναι αν η πολιτική βούληση θα μεταφραστεί σε συγκεκριμένες αποφάσεις ή αν η Σύνοδος θα καταλήξει σε ακόμη μία διακήρυξη καλών προθέσεων.