Στην κορυφή της λίστας των πιο συχνών μορφών εξαπάτησης βρίσκονται οι διαδικτυακές αγορές, που επηρεάζουν το 54% των χρηστών. Ακολουθούν οι απάτες «εύκολου κέρδους» –δήθεν βραβεία, ψεύτικα λαχεία ή ανύπαρκτες κληρονομιές– οι οποίες αγγίζουν το 48%. Παράλληλα, το 42% των θυμάτων έρχεται αντιμέτωπο με περιστατικά κλοπής ταυτότητας, γεγονός που εντείνει τους κινδύνους και σε βάθος χρόνου.

Το smartphone έχει εξελιχθεί στο βασικό όχημα αυτών των επιθέσεων. Όπως καταγράφει η ESET, το 53% των απατών πραγματοποιείται μέσω τηλεφωνικών κλήσεων, το 51% μέσω γραπτών μηνυμάτων (SMS) και το 47% μέσω email. Όταν οι χρήστες είναι ενεργοί στα κοινωνικά δίκτυα, οι απάτες ακολουθούν, μεταφερόμενες σε πλατφόρμες με τεράστιο όγκο καθημερινής κίνησης.

Ενδεικτικό του μεγέθους του προβλήματος είναι ότι, σύμφωνα με διαρρεύσαντα στοιχεία της Meta, οι χρήστες του Facebook, του Instagram και του WhatsApp εκτίθενται καθημερινά σε περίπου 15 δισεκατομμύρια διαφημίσεις που έχουν χαρακτηριστεί «υψηλού κινδύνου», δηλαδή εμφανίζουν σαφή χαρακτηριστικά απάτης. Ακόμη και αν ένα μέρος αυτών αποδειχθεί τελικά νόμιμο, ο όγκος είναι εντυπωσιακός, ειδικά αν αναλογιστεί κανείς ότι ο παγκόσμιος πληθυσμός ανέρχεται σε περίπου 8,2 δισεκατομμύρια ανθρώπους.

Η επιτάχυνση των απατών μέσω τεχνητής νοημοσύνης

Η τεχνητή νοημοσύνη προσθέτει ένα επιπλέον, ιδιαίτερα επικίνδυνο επίπεδο στην εξίσωση. Οι δράστες χρησιμοποιούν γενετικά μοντέλα για να δημιουργούν άρτια διατυπωμένα και εξαιρετικά πειστικά phishing μηνύματα, τα οποία μιμούνται γνωστά ηλεκτρονικά καταστήματα, εταιρείες ταχυμεταφορών ή παρόχους πληρωμών. Ταυτόχρονα, εικόνες και βίντεο παραγόμενα με AI αξιοποιούνται για την προώθηση πλαστών προϊόντων, «θαυματουργών» θεραπειών ή προσφορών που μοιάζουν υπερβολικά καλές για να είναι αληθινές.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η χρήση deepfakes, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν είτε για την παράκαμψη συστημάτων ταυτοποίησης τραπεζών και χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων είτε για απάτες εξυπηρέτησης πελατών, όπου οι απατεώνες προσποιούνται υπαλλήλους γνωστών εταιρειών και brands.

Ο χρήστης ως πρώτη γραμμή άμυνας

Παρά τη σοβαρότητα της κατάστασης, ο ίδιος ο χρήστης παραμένει το βασικό ανάχωμα απέναντι στην απάτη. Αν και το 93% των ενηλίκων διεθνώς δηλώνει ότι λαμβάνει τουλάχιστον ένα μέτρο για να ελέγξει αν μια προσφορά είναι αξιόπιστη, πολλοί εξακολουθούν να εξαπατώνται, συχνά επειδή βασίζονται σε ανεπαρκείς πρακτικές.

Οι ειδικοί της ESET τονίζουν ότι πιο αποτελεσματικές κινήσεις είναι η αναζήτηση κριτικών σε ανεξάρτητες πλατφόρμες, η διαβούλευση με φίλους ή συγγενείς και η επιλογή τρόπων πληρωμής που παρέχουν δυνατότητα επιστροφής χρημάτων. Αντίθετα, πρακτικές όπως ο έλεγχος για ορθογραφικά λάθη, η ύπαρξη πιστοποιητικού SSL ή η απλή παρουσία μιας επιχείρησης στα κοινωνικά δίκτυα προσφέρουν περιορισμένη προστασία.

Η ESET προειδοποιεί ότι, στη σημερινή εποχή, ακόμη και η προσεκτική επαλήθευση δεν αρκεί από μόνη της. Όσο η τεχνητή νοημοσύνη καθιστά τις απάτες πιο ρεαλιστικές και πειστικές, η ασφάλεια προϋποθέτει συνδυασμό μέτρων: ισχυρούς και μοναδικούς κωδικούς, πολυπαραγοντική ταυτοποίηση, τακτικές ενημερώσεις λογισμικού, αξιόπιστες λύσεις κυβερνοασφάλειας και συνεχή εκπαίδευση των χρηστών. Σε αυτό το νέο ψηφιακό τοπίο, η εγρήγορση δεν είναι επιλογή – είναι αναγκαιότητα.