Τα δόγματα της λαϊκιστικής δεξιάς περιέχουν πράγματι πολλά που πρέπει να καταδικαστούν. Ωστόσο, το να μιλάμε γι’ αυτά με όρους αποκάλυψης είναι καταδικασμένο να αποτύχει. Για το δικό τους καλό και για το καλό των χωρών τους, οι κυρίαρχοι πολιτικοί και οι υποστηρικτές τους χρειάζονται επειγόντως μια διαφορετική προσέγγιση.

Αρχικά, όλη αυτή η καταστροφολογία μοιάζει με προσπάθεια να τραβήξουν την προσοχή μακριά από τις δικές τους αποτυχίες. Στη Βρετανία, μετά από 14 χρόνια στασιμότητας υπό τους Συντηρητικούς, η κυβέρνηση των Εργατικών του Sir Keir ξοδεύει περισσότερα χρήματα για την κοινωνική πρόνοια και θα επιβάλει φόρους ρεκόρ, τη στιγμή που η γρήγορη ανάπτυξη της διαφεύγει. Στη Γαλλία, ο νόμος του κ. Macron για την αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης απορρίφθηκε, καθώς ο πέμπτος πρωθυπουργός του σε τρία χρόνια περνάει τον προϋπολογισμό του από την Εθνοσυνέλευση. Στη Γερμανία το σχέδιο του κ. Merz για ένα «φθινόπωρο μεταρρυθμίσεων» κατέληξε σχεδόν στο κενό. Αν πραγματικά η μοίρα της Ευρώπης διακυβεύεται, γιατί οι ηγέτες της δεν κάνουν περισσότερα;

Δεύτερον, οι απειλές τους δεν είναι αξιόπιστες. Ορισμένες λαϊκιστικές-δεξιές κυβερνήσεις είναι επικίνδυνες, άλλες όχι. Η Giorgia Meloni διοικεί την Ιταλία όπως θα τη διοικούσε ένας συμβατικός πολιτικός. Οι σύμβουλοι της μεταρρύθμισης στη Βρετανία ήταν μέχρι στιγμής αρκετά φυσιολογικοί. Είναι αλήθεια ότι το κόμμα του Viktor Orban κατέλαβε και «άρμεξε» τους θεσμούς της Ουγγαρίας, αλλά σύντομα μπορεί να εκδιωχθεί. Όλα αυτά δεν ακούγονται σαν τον θάνατο της δημοκρατίας.

Δεν είναι παράδοξο που η πρόβλεψη της καταστροφής δεν αποδίδει. Όπως φαίνεται ξεκάθαρο από τη δύναμη των λαϊκιστών στις δημοσκοπήσεις, ένας τεράστιος αριθμός Ευρωπαίων ψηφοφόρων απλώς δεν πιστεύει αυτά που του λένε. Εν τω μεταξύ, οι ελίτ, βλέποντας την άμπωτη και τη ροή της εξουσίας, συμπαραστέκονται στους λαϊκιστές που κάποτε απέφευγαν. Ο Jordan Bardella του Εθνικού Συναγερμού συναντήθηκε αθόρυβα με Γάλλους επιχειρηματίες. Πολιτικοί των Τόρις αυτομολούν στη Reform, φέρνοντας στον Nigel Farage την τόσο αναγκαία νομοθετική και υπουργική εμπειρία. Μόνο στη Γερμανία το κυρίαρχο ρεύμα αποκλείει τη συνεργασία με το AfD. Οι βουλευτές του, η δεύτερη μεγαλύτερη ομάδα στο κοινοβούλιο, απαγορεύεται να γίνουν αντιπρόεδροι της Bundestag.

Όλα αυτά βοηθούν να γίνει κατανοητό γιατί η στρατηγική της δαιμονοποίησης αποδεικνύεται αυτοκαταστροφική. Οι πολιτικοί του κατεστημένου διακηρύσσουν ότι υπερασπίζονται την ανεκτικότητα και τους εργαζόμενους, όταν όμως απορρίπτουν ένα μεγάλο τμήμα του εκλογικού σώματος ως φανατικό, καταλήγουν οι ίδιοι να μοιάζουν μισαλλόδοξοι και αυτάρεσκοι. Και όταν προειδοποιούν ότι ο λαϊκισμός θα γκρεμίσει το όραμά τους για το πώς «πρέπει» να είναι η Ευρώπη, άθελά τους ενθαρρύνουν εκείνους τους ψηφοφόρους που θέλουν απεγνωσμένα να ταρακουνήσουν τα πράγματα.

Αν η δαιμονοποίηση αποτυγχάνει, ποια είναι η εναλλακτική; Η απάντηση ξεκινάει με την ανυπομονησία για αλλαγή, την οποία η λαϊκιστική δεξιά αξιοποιεί με τόση επιτυχία – και την οποία αυτή η εφημερίδα συμμερίζεται. Το επόμενο βήμα είναι να εξετάσουμε πόσο πιθανό είναι οι λαϊκιστές να ταρακουνήσουν την Ευρώπη από τον εφησυχασμό της. Η δέσμευση μπορεί να βελτιώσει τις κακές πολιτικές, αν οι λαϊκιστές είναι πρόθυμοι να τις αλλάξουν – κι αν αρνηθούν, εκθέτει την ανοησία τους.

Το πιο ελπιδοφόρο λαϊκιστικό σχέδιο αφορά την οικονομία. Όταν ο Εθνικός Συναγερμός, η Reform και το AfD μιλούν σε επιχειρήσεις, εστιάζουν στην απελευθέρωση τόσο σε εθνικό επίπεδο όσο και, για τη Γαλλία και τη Γερμανία, στις Βρυξέλλες. Λένε ότι θέλουν πιο λιτή κυβέρνηση και χαμηλότερους φόρους. Προσβλέπουν στη δύναμη της τεχνολογίας, ενώ διαμαρτύρονται για το ότι το κράτος τιμωρεί την πρωτοβουλία και την ανάληψη κινδύνου, τη στιγμή που δαπανά υπερβολικά πολλά για την κοινωνική πρόνοια.

Όλα αυτά είναι ευπρόσδεκτα, αλλά είναι μόνο η μισή αλήθεια. Για τη Βρετανία, τη Γαλλία και τη Γερμανία, η ευρωπαϊκή οικονομική ολοκλήρωση είναι η πιο προφανής πηγή ανάπτυξης. Ωστόσο, οι λαϊκιστές έχουν μπει σε πορεία σύγκρουσης με την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία θα οδηγήσει σε υποβάθμιση της ενιαίας αγοράς που θα καταστρέψει την ανάπτυξη. Το φιάσκο του DOGE του Elon Musk δείχνει πόσο δύσκολο είναι να συρρικνωθεί το κράτος καλά. Ο κ. Bardella θέλει φορολογία του πλούτου και ήταν αντίθετος στην αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης. Μετά την κριτική που δέχθηκε για φανταστικές υποσχέσεις δαπανών, ο κ. Farage υπόσχεται τώρα πιο ρεαλιστικό προϋπολογισμό, αλλά οι λεπτομέρειες παραμένουν άφαντες.

Σε άλλα θέματα, οι λαϊκιστές επικεντρώνονται στη δυσαρέσκεια, αλλά προτείνουν λύσεις που είναι ανόητες. Πολλοί Ευρωπαίοι ανησυχούν για τη μετανάστευση, φοβούμενοι ότι θα βλάψει τις δημόσιες υπηρεσίες και θα αλλάξει τις εθνικές κουλτούρες. Ωστόσο, οι λαϊκιστές και οι προειδοποιήσεις της Αμερικής είναι ξεπερασμένες: η νόμιμη μετανάστευση έχει φτάσει στο ζενίθ και, με εξαίρεση τη Βρετανία, η παράνομη μετανάστευση στην Ευρώπη είναι η μισή από ό,τι το 2023. Οι λαϊκιστές είναι επίσης σκληροί. Η συζήτηση για μαζικές απελάσεις ή η γλώσσα που έχει σχεδιαστεί για να κάνει τους μετανάστες να αισθάνονται περιφρονημένοι είναι ξενοφοβική.

Οι περισσότεροι Ευρωπαίοι δεν ανησυχούν για τη γεωπολιτική, αλλά θα έπρεπε. Σε μια εποχή που η Αμερική είναι όλο και λιγότερο πρόθυμη να ηγηθεί της συλλογικής άμυνας της Ευρώπης, οι λαϊκιστές απηχούν την επικίνδυνη πεποίθηση του Donald Trump ότι η ήπειρος θα είναι ασφαλέστερη αν είναι λιγότερο ενωμένη και αν κάθε κράτος επιδιώκει τα εθνικά του συμφέροντα. Δείχνουν επίσης μια εθελοτυφλούσα αδυναμία στους απολυταρχικούς της Ρωσίας και της Κίνας. Ο Vladimir Putin πρέπει να τους επευφημεί.

Οι εθνικές εκλογές απέχουν 18 μήνες για τη Γαλλία, ενώ στη Γερμανία προγραμματίζονται για τον Μάρτιο του 2029 και τη Βρετανία έως τον Αύγουστο του 2029. Πολλά μπορούν να αλλάξουν σε αυτό το διάστημα. Αν οι κυρίαρχοι πολιτικοί το περάσουν δαιμονοποιώντας τους λαϊκιστές, θα νιώσουν αναμφίβολα καλύτερα, αλλά δεν θα βοηθήσουν τις χώρες τους. Το σοφότερο θα ήταν να υποβάλουν τις εν αναμονή κυβερνήσεις στον δημοκρατικό έλεγχο που τους αξίζει.

Πηγή: The Economist