Σε μια εντυπωσιακή επίδειξη ανθεκτικότητας, η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου κατέγραψε εμπορικό πλεόνασμα ρεκόρ 1 τρισεκατομμυρίου δολαρίων μόλις στους πρώτους 11 μήνες του έτους – ένα ορόσημο που καμία άλλη χώρα δεν έχει επιτύχει.

Το εντυπωσιακό αυτό αποτέλεσμα – που υπογραμμίζει ότι η αμερικανική αγορά δεν είναι απολύτως αναντικατάστατη – ενίσχυσε την αυτοπεποίθηση του Κινέζου ηγέτη Σι Τζινπίνγκ να υιοθετήσει σκληρή στάση απέναντι στον Τραμπ καθ’ όλη τη διάρκεια του παρατεταμένου εμπορικού πολέμου φέτος. Αν και οι δύο χώρες έχουν μειώσει τις εντάσεις και έχουν επιστρέψει σε μια εύθραυστη εμπορική ανακωχή μετά τη συνάντηση Τραμπ-Σι τον Οκτώβριο, μια τελική συμφωνία παραμένει μακριά.

Το κλειδί της επιτυχίας των κινεζικών εξαγωγών υπό την πίεση των δασμών του Τραμπ είναι απλό – και όχι εντελώς καθοδηγούμενο από την κορυφή. Οι Κινέζοι εξαγωγείς έχουν ενισχύσει μια στρατηγική που άρχισαν να εφαρμόζουν κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ: διαφοροποίηση από τις ΗΠΑ, ανακατεύθυνση των αποστολών και έντονη εστίαση σε αγορές που διψούν για φθηνότερα προϊόντα.

Στους πρώτους 11 μήνες του έτους, οι κινεζικές εξαγωγές αυξήθηκαν κατά 5,7% σε σχέση με έναν χρόνο πριν, σύμφωνα με τα τελωνειακά στοιχεία. Η ανάπτυξη των εξαγωγών προς την Ευρώπη, τη Νοτιοανατολική Ασία και την Αφρική – κατά 8,9%, 14,6% και 27,2% αντίστοιχα – αντιστάθμισε την πτώση 18,3% στις αποστολές προς τις ΗΠΑ την ίδια περίοδο, έδειξαν τα στοιχεία των τελωνείων.

Παρόλα αυτά, το εκτινασσόμενο εμπορικό πλεόνασμα της Κίνας δεν μπορεί να κρύψει τα υποκείμενα οικονομικά προβλήματα. Η εντυπωσιακή απόδοση των εξαγωγών αντανακλά εν μέρει βαθύτερες δομικές προκλήσεις – όπως η αδύναμη εγχώρια ζήτηση και η χαμηλή καταναλωτική εμπιστοσύνη.

Η κατασκευαστική ικανότητα της Κίνας έχει εδραιώσει τη θέση της ως εργοστάσιο του κόσμου, δημιουργώντας τη βάση για την ευέλικτη προσαρμογή των εξαγωγών. Αλλά χρόνια βαριάς επένδυσης στον κατασκευαστικό τομέα έχουν επίσης δημιουργήσει σημαντική υπερπαραγωγή σε πολλούς κλάδους, ωθώντας τις βιομηχανίες να αναζητήσουν ανάπτυξη στις ξένες αγορές ενώ επιδεινώνεται ο ανταγωνισμός τιμών στην εγχώρια αγορά.

Πώς συνέβη

Οι εξαγωγές υπήρξαν εδώ και καιρό κρίσιμος πυλώνας της κινεζικής οικονομικής ανάπτυξης.

Στο πλαίσιο της βιομηχανικής στρατηγικής «Made in China 2025», που αποκαλύφθηκε πριν από μια δεκαετία, το Πεκίνο έχει διοχετεύσει δισεκατομμύρια σε στρατηγικούς τομείς με στόχο την κυριαρχία στις αλυσίδες υψηλής τεχνολογίας, πέρα από τις παραδοσιακές βιομηχανίες.

Τα αποτελέσματα αυτής της φιλοδοξίας – προόδους στις ήδη εντυπωσιακές κατασκευαστικές δυνατότητες της Κίνας, σε συνδυασμό με την αύξηση της ζήτησης λόγω πανδημίας – οδήγησαν σε αύξηση των κινεζικών εξαγωγών κατά σχεδόν 45% τα τελευταία πέντε χρόνια, σύμφωνα με τη χρηματοοικονομική εταιρεία Nomura.

Άλλες κατασκευαστικές οικονομίες δυσκολεύονται να συμβαδίσουν με την υψηλή ποσότητα και χαμηλή τιμή των προϊόντων της Κίνας, και τα τελευταία χρόνια, η εξάρτηση ορισμένων αναπτυσσόμενων χωρών από τα κινεζικά προϊόντα και εξαρτήματα έχει ενταθεί.

Σε ένα σχόλιο που δημοσιεύτηκε τη Δευτέρα από κρατικά μέσα, ο Wang Jun, αναπληρωτής επικεφαλής της Γενικής Διοίκησης Τελωνείων, απέδωσε την επιτυχία του εμπορίου της Κίνας στην ολοκληρωμένη βιομηχανική αλυσίδα της χώρας, στην ώθηση που προέρχεται από τους τομείς υψηλής τεχνολογίας και στην αποφασιστικότητα των εξαγωγέων που προχωρούν παρά τις προκλήσεις.

Ο Hu Xijin, πρώην αρχισυντάκτης της κρατικής εφημερίδας Global Times και γνωστός εθνικιστής σχολιαστής, το έθεσε πιο απλά:
«Η ανταγωνιστικότητα των κινεζικών προϊόντων δεν μπορεί να εξαλειφθεί από τον προστατευτισμό του εμπορίου. Η ποιότητά τους και οι χαμηλές τιμές τους προσφέρουν ανυπέρβλητη έλξη, και οι δυνάμεις της αγοράς καθορίζουν ότι η αλυσίδα εφοδιασμού της Κίνας είναι ασυναγώνιστη στον σημερινό κόσμο», έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τη Δευτέρα.

Αυξανόμενες ανησυχίες

Ωστόσο, οι οικονομολόγοι επισημαίνουν ότι μέρος της αύξησης των κινεζικών εξαγωγών προς άλλες περιοχές μπορεί απλώς να αντανακλά μεταφορές μέσω τρίτων χωρών – προϊόντα που περνούν από χώρες όπως αυτές της Νοτιοανατολικής Ασίας, όπου υφίστανται πρόσθετη επεξεργασία και συναρμολόγηση πριν επανεξαχθούν στις ΗΠΑ.

Ο πραγματικός όγκος αυτών των μεταφορών παραμένει δύσκολο να ποσοτικοποιηθεί από κυβερνητικούς αξιωματούχους και οικονομολόγους, καθιστώντας την επιβολή των αμερικανικών δασμών πιο πολύπλοκη, ακόμη κι αν ο Τραμπ έχει επιβάλει επιπλέον επιβαρύνσεις σε προϊόντα που ανακατευθύνονται και έχει συνάψει συμφωνίες για δασμούς μεταφοράς με χώρες όπως το Βιετνάμ.

Οι οικονομολόγοι έχουν επίσης αμφισβητήσει κατά πόσο μια τόσο ταχεία αύξηση των εξαγωγών είναι βιώσιμη. Πολλοί αναμένουν ότι οι κινεζικές εξαγωγές θα παραμείνουν ανθεκτικές τον επόμενο χρόνο, αν και ο ρυθμός επέκτασης πιθανότατα θα μετριαστεί σε σχέση με τα φετινά επίπεδα.

Η Zichun Huang, οικονομολόγος για την Κίνα στην Capital Economics, ανέφερε σε ερευνητική σημείωση της Δευτέρας ότι αναμένει το εμπορικό πλεόνασμα της χώρας να διευρυνθεί περαιτέρω τον επόμενο χρόνο, καθώς η ανακατεύθυνση του εμπορίου ενισχύει τις εξαγωγές ενώ οι εισαγωγές αναμένεται να μειωθούν λόγω αδύναμης εγχώριας ζήτησης.

Ωστόσο, νέες προστατευτικές πολιτικές παραμένουν στον ορίζοντα. Ακόμη και πριν από φέτος, κυβερνήσεις από την Ευρωπαϊκή Ένωση έως την Ινδία και τη Βραζιλία είχαν εκφράσει ανησυχίες για το κινεζικό «dumping» προϊόντων στις αγορές τους. Οι αυξημένες εξαγωγές φέτος πιθανότατα θα εντείνουν αυτές τις ανησυχίες.

Η ΕΕ έχει ήδη επιβάλει δασμούς και άλλα μέτρα αντιντάμπινγκ σε κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα και άλλες εξαγωγές.

Κατά την επίσκεψή του στην Κίνα την προηγούμενη εβδομάδα, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν τόνισε τις «απαράδεκτες» εμπορικές ανισορροπίες μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών και της Κίνας, προειδοποιώντας σε συνέντευξή του σε γαλλική εφημερίδα ότι μπορεί να επιβληθούν περαιτέρω δασμοί.

Αδυναμίες στην εγχώρια αγορά

Πίσω από την εντυπωσιακή αύξηση των εξαγωγών, τα οικονομικά προβλήματα παραμένουν στην Κίνα.

Ο κλάδος των ακινήτων, κάποτε ένας ακόμη σημαντικός πυλώνας ανάπτυξης, παραμένει σε επιβράδυνση, εισερχόμενος πλέον στο πέμπτο έτος της. Για πολλούς Κινέζους που έχουν επενδύσει τις αποταμιεύσεις τους στην ακίνητη περιουσία, η κατάρρευση της αγοράς περιόρισε τη δυνατότητά τους να ξοδέψουν, μειώνοντας τη συνολική ζήτηση.

Η ακόμη υψηλή ανεργία των νέων, καθώς και τα αδύναμα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης, επιβαρύνουν περαιτέρω την κατανάλωση. Γι’ αυτό, για τους πρώτους 11 μήνες του έτους, οι εισαγωγές – ένα μέτρο της εγχώριας ζήτησης – αυξήθηκαν μόνο κατά 0,2% σε σύγκριση με έναν χρόνο πριν.

Προσθέτοντας στα προβλήματα, ο αποπληθωρισμός σκίασε την οικονομία για μεγάλο μέρος του έτους, προκαλούμενος από υπερπαραγωγή και αδυσώπητους ανταγωνισμούς τιμών, ιδιαίτερα σε τομείς όπως τα ηλεκτρικά οχήματα, το ηλεκτρονικό εμπόριο και τα οικοδομικά υλικά. Ο ανταγωνισμός προς τα κάτω ήταν τόσο έντονος φέτος που το Πεκίνο επενέβη για να περιορίσει τους κατασκευαστές, αν και οι οικονομολόγοι θεωρούν ότι οι αποπληθωριστικές πιέσεις δύσκολα θα μειωθούν σύντομα.

Μέσα σε αυτές τις προκλήσεις, οι εξαγωγές έχουν γίνει ένα οικονομικό σωσίβιο, μια από τις λίγες αξιόπιστες πηγές ανάπτυξης σε μια περίοδο που το Πεκίνο παραμένει διστακτικό να εφαρμόσει ένα μεγάλο πρόγραμμα τόνωσης της οικονομίας.

Η Κεντρική Οικονομική Εργασιακή Διάσκεψη της Κίνας (CEWC), μια σημαντική ετήσια διήμερη συνάντηση που θέτει την οικονομική ατζέντα για το επόμενο έτος, ολοκληρώθηκε την Πέμπτη.

Στην επίσημη αναφορά σημειώνεται ότι η εθνική οικονομία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει ένα μείγμα «παλιών προβλημάτων και νέων προκλήσεων».

«Οι επιπτώσεις του μεταβαλλόμενου εξωτερικού περιβάλλοντος εντείνονται, και υπάρχει αισθητή αντίφαση μεταξύ ισχυρής προσφοράς και αδύναμης εγχώριας ζήτησης, μαζί με σημαντικούς κινδύνους σε κρίσιμους τομείς», αναφέρεται.

Μια «πιο ενεργητική δημοσιονομική πολιτική» και μια «μέτρια χαλαρή νομισματική πολιτική» θα συνεχίσουν να εφαρμόζονται τον επόμενο χρόνο, προστίθεται.

Το Πεκίνο αναμένεται επίσης να παρουσιάσει το επόμενο πενταετές οικονομικό σχέδιο, το οποίο θα καθοδηγήσει τη στρατηγική ανάπτυξης και τις προτεραιότητες της Κίνας για την επόμενη πενταετία. Οι πλήρεις λεπτομέρειες του σχεδίου δεν θα δημοσιοποιηθούν πριν τον Μάρτιο.

Σε ένα συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος τον Οκτώβριο, οι αξιωματούχοι υπαινίχθηκαν ότι οι προτεραιότητες της επόμενης πενταετίας θα εστιάσουν στην αύξηση της «οικονομικής δύναμης, των επιστημονικών και τεχνολογικών δυνατοτήτων, της εθνικής άμυνας» της Κίνας, σε μια προσπάθεια επιτάχυνσης της ανάπτυξης στους τομείς της «κατασκευής, της ποιότητας προϊόντων, της αεροδιαστημικής, των μεταφορών και του κυβερνοχώρου».

Πηγή: CNN