Οι προβλέψεις που κάνουν λόγο για επικείμενο τέλος της κυριαρχίας του δολαρίου πληθαίνουν. Σύμφωνα με αυτή τη δημοφιλή αφήγηση, η οικονομική και πολιτική δυσλειτουργία στις Ηνωμένες Πολιτείες, η επιθετική χρήση του νομίσματος ως εργαλείου γεωπολιτικής πίεσης και η άνοδος ανταγωνιστών όπως η Κίνα οδηγούν αναπόφευκτα σε μια νέα νομισματική τάξη. Ακόμη και παραδοσιακοί σύμμαχοι της Ουάσιγκτον, υποστηρίζεται, επιδιώκουν πλέον να μειώσουν την εξάρτησή τους από το αμερικανικό νόμισμα. Η ερμηνεία αυτή μοιάζει λογική και ενισχύεται από επιλεκτικά στοιχεία. Ωστόσο, δεν επιβεβαιώνεται από τη συνολική εικόνα: το δολάριο παραμένει ακλόνητο στην κορυφή του διεθνούς νομισματικού συστήματος.

Η ανθεκτικότητα αυτή δεν οφείλεται αποκλειστικά στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της αμερικανικής οικονομίας, αλλά και στις αδυναμίες των εναλλακτικών επιλογών. Παρά τα διογκούμενα δημοσιονομικά ελλείμματα και το αυξανόμενο δημόσιο χρέος των ΗΠΑ, καθώς και την αξιοποίηση του δολαρίου ως μέσου επιβολής κυρώσεων και πίεσης στις διεθνείς πληρωμές, η παγκόσμια ζήτηση για αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία παραμένει ισχυρή.

Όπως επισημαίνει ο Εσουάρ Πρασάντ, καθηγητής στη Σχολή Dyson του Πανεπιστήμιο Cornell και ανώτερος συνεργάτης στο Ινστιτούτο Brookings, η πολιτική ηγεσία στις ΗΠΑ έχει ασκήσει πιέσεις ακόμη και στην ανεξαρτησία της Federal Reserve, ενώ οι θεσμικοί μηχανισμοί ελέγχου και ισορροπιών δοκιμάζονται. Παρά ταύτα, η διεθνής θέση του δολαρίου δεν έχει υποστεί ουσιαστική διάβρωση.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι ξένες τοποθετήσεις σε αμερικανικά κρατικά ομόλογα έχουν αυξηθεί κατά περίπου 650 δισ. δολάρια από την έναρξη της τελευταίας προεδρικής θητείας Τραμπ, ρυθμός που δεν αποκλίνει σημαντικά από τα προηγούμενα έτη. Ακόμη και οι ξένες κεντρικές τράπεζες ενίσχυσαν τα αποθεματικά τους σε δολάρια κατά σχεδόν 70 δισ. δολάρια. Με άλλα λόγια, η παγκόσμια επενδυτική κοινότητα συνεχίζει να θεωρεί τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα βασικό «ασφαλές καταφύγιο».

Σε θεωρητικό επίπεδο, οι τεχνολογικές εξελίξεις θα μπορούσαν να επιταχύνουν την απομάκρυνση από το δολάριο. Το Πεκίνο έχει ήδη προωθήσει το ψηφιακό γουάν, ενώ η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα σχεδιάζει την εισαγωγή ψηφιακού ευρώ έως το 2029. Οι ΗΠΑ, αντιθέτως, δεν προχωρούν στην έκδοση ψηφιακού δολαρίου. Ωστόσο, μέχρι στιγμής, το μερίδιο του δολαρίου στις διεθνείς πληρωμές —εκτός των ενδοευρωπαϊκών συναλλαγών που πραγματοποιούνται σε ευρώ— διατηρείται κοντά στο 60%. Η τεχνολογία ενδέχεται μάλιστα να ενισχύσει περαιτέρω το δολάριο, μέσω της εξάπλωσης stablecoins που συνδέονται με αυτό.

Η επιθυμία της Κίνας να αναβαθμίσει τον ρόλο του γουάν στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα είναι σαφής. Ωστόσο, το θεσμικό της πλαίσιο και οι περιορισμοί στην κίνηση κεφαλαίων δεν καλλιεργούν το επίπεδο εμπιστοσύνης που απαιτούν οι διεθνείς επενδυτές. Αντίστοιχα, η Ευρωζώνη διαθέτει σημαντικό οικονομικό εκτόπισμα, αλλά το χρηματοπιστωτικό της σύστημα παραμένει κατακερματισμένο, ενώ οι πολιτικές εντάσεις και η άνοδος εθνικιστικών ρευμάτων δυσχεραίνουν την εμβάθυνση της ενοποίησης.

Την ίδια στιγμή, μεγάλες οικονομίες όπως η Βρετανία και η Ιαπωνία αντιμετωπίζουν διαρθρωτικές προκλήσεις, χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης και υψηλό δημόσιο χρέος. Σε αυτό το περιβάλλον, εξαγωγείς, εισαγωγείς, επενδυτές και κεντρικές τράπεζες εξακολουθούν να επιλέγουν το δολάριο ως το πλέον λειτουργικό, ρευστό και αξιόπιστο μέσο αποθήκευσης αξίας και διενέργειας συναλλαγών.

Το κρίσιμο ερώτημα, συνεπώς, δεν είναι πότε θα καταρρεύσει η κυριαρχία του δολαρίου, αλλά αν οι ανταγωνιστικές οικονομίες θα προχωρήσουν στις αναγκαίες θεσμικές και χρηματοοικονομικές μεταρρυθμίσεις ώστε να προσφέρουν μια αξιόπιστη εναλλακτική. Ελλείψει τέτοιων αλλαγών, η παγκόσμια εξάρτηση από το αμερικανικό νόμισμα δύσκολα θα ανατραπεί — και η ευθύνη δεν θα βαραίνει την Ουάσιγκτον, αλλά κυρίως εκείνους που διαμαρτύρονται περισσότερο για την κυριαρχία της.