Ο Άλαν Γκρίνσπαν θα μείνει στην ιστορία για μια αρετή που σπάνια συναντάται σε δημόσια πρόσωπα με ισχυρή εξουσία: την ικανότητα να παραδέχεται ότι έκανε λάθος.

Στις 23 Οκτωβρίου 2008, το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα βρισκόταν σε κατάσταση κατάρρευσης. Η Bear Stearns και η Lehman Brothers είχαν ήδη πτωχεύσει, ενώ η κυβέρνηση των ΗΠΑ αναγκαζόταν να στηρίξει τράπεζες μέσω συμμετοχών στο μετοχικό τους κεφάλαιο για να αποτρέψει την πλήρη κατάρρευση. Οι Αμερικανοί πολίτες αντιμετώπιζαν τις συνέπειες μιας βαθιάς στεγαστικής κρίσης και μιας σφοδρής ύφεσης.

Ο Γκρίνσπαν, πρώην πρόεδρος της Federal Reserve, είχε αποχωρήσει από τη θέση του λίγα χρόνια νωρίτερα. Υπήρξε από τους πιο ένθερμους υπερασπιστές της ελεύθερης αγοράς και από τους πιο σταθερούς αντιπάλους της αυστηρής ρύθμισης του χρηματοπιστωτικού συστήματος, την οποία θεωρούσε αναποτελεσματική. Ως επικεφαλής της Fed, δεν είχε επιχειρήσει να περιορίσει έγκαιρα τη φούσκα των στεγαστικών δανείων.

Την ημέρα εκείνη, καταθέτοντας στο Κογκρέσο, παραδέχθηκε ότι το δόγμα στο οποίο είχε βασιστεί επί δεκαετίες είχε κλονιστεί. Όσοι πίστευαν ότι οι τράπεζες θα ενεργούν πάντα προς το συμφέρον των μετόχων τους, όπως και ο ίδιος, βρίσκονταν πλέον σε κατάσταση «σοκ και δυσπιστίας», όπως είπε χαρακτηριστικά.

Ο Γκρίνσπαν επανεξέτασε τότε τις ιδέες που είχε διαμορφώσει ήδη από τα νεανικά του χρόνια, επηρεασμένος από τη φιλοσοφία της Άιν Ραντ. Αναφέρθηκε επίσης στα μοντέλα διαχείρισης κινδύνου που είχαν θεωρηθεί επί δεκαετίες αξιόπιστα, τα οποία όμως κατέρρευσαν μέσα στην κρίση, αφήνοντας πίσω τους ένα χρηματοπιστωτικό σύστημα σε χάος.

Υπό την πίεση ερωτήσεων στο Κογκρέσο, αναγνώρισε ανοιχτά ότι είχε κάνει «ένα λάθος». Αν και επιχείρησε να το αποδώσει σε αδυναμίες των οικονομικών μοντέλων, η παραδοχή αυτή είχε ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς προερχόταν από έναν άνθρωπο που είχε διαμορφώσει σε μεγάλο βαθμό τη σύγχρονη οικονομική πολιτική των ΗΠΑ.

Ο Γκρίνσπαν υπήρξε μια εμβληματική μορφή για σχεδόν δύο δεκαετίες, με τεράστια επιρροή στις αγορές και στη νομισματική πολιτική. Οι δηλώσεις του μπορούσαν να επηρεάσουν άμεσα τις χρηματαγορές, ενώ συχνά η γλώσσα του θεωρούνταν δυσνόητη και απαιτούσε ερμηνεία από τους αναλυτές.

Κατά τη θητεία του, η αμερικανική οικονομία γνώρισε μια από τις μεγαλύτερες περιόδους ανάπτυξης σε καιρό ειρήνης. Ωστόσο, ήδη από τότε διαμορφωνόταν η αντίληψη ότι η Fed υιοθετούσε μια στάση ανοχής απέναντι στις φούσκες, παρεμβαίνοντας κυρίως αφού αυτές είχαν ήδη σπάσει.

Η προσέγγισή του συμπυκνώθηκε στη λογική ότι οι κεντρικές τράπεζες δεν μπορούν να εντοπίσουν με ακρίβεια τις υπερτιμημένες αγορές και επομένως δεν πρέπει να επιχειρούν να τις «προλάβουν». Αυτό οδήγησε σε μια πολιτική έμμεσης διαχείρισης κρίσεων, αντί πρόληψης.

Η εμπειρία της κρίσης του 2008 έδειξε τα όρια αυτής της φιλοσοφίας. Η χαλαρή πιστωτική επέκταση, ιδιαίτερα στα στεγαστικά δάνεια, δημιούργησε συνθήκες υπερβολικού ρίσκου που δεν αντιμετωπίστηκαν εγκαίρως από τις ρυθμιστικές αρχές.

Το αποτέλεσμα ήταν η κατάρρευση ενός μεγάλου μέρους του χρηματοπιστωτικού συστήματος και η ανάγκη για μαζικές παρεμβάσεις διάσωσης. Η κληρονομιά του Γκρίνσπαν, όπως διαμορφώθηκε εκ των υστέρων, συνοψίζεται στην ένταση ανάμεσα στην πίστη στις αγορές και στην αναγκαία ρύθμιση.

Η πιο χαρακτηριστική ίσως στιγμή της πορείας του δεν είναι η μακρά περίοδος ισχυρής ανάπτυξης που προηγήθηκε, αλλά η δημόσια παραδοχή ότι οι ίδιες οι παραδοχές του για τη λειτουργία των αγορών δεν άντεξαν στην πραγματικότητα της κρίσης.