Η διεθνής κοινότητα εξακολουθεί να αναζητά ένα ερμηνευτικό πλαίσιο που να μπορεί να αποδώσει – ή έστω να ονομάσει – τη ρευστή και συχνά αντιφατική κατάσταση των διεθνών σχέσεων μετά τη δεύτερη ορκωμοσία του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία των Ηνωμένων Πολιτειών. Ανάμεσα στις διάφορες απόπειρες χαρακτηρισμού, προτείνεται ένας όρος που, με προσεκτικότερη ματιά, φαίνεται να αποτυπώνει εύστοχα τη νέα πραγματικότητα: ο «νεο-μοναρχισμός».

Οι μέχρι σήμερα χαρακτηρισμοί δείχνουν να αποτυγχάνουν. Ο Τραμπ δεν μπορεί να θεωρηθεί απομονωτιστής, καθώς οι στρατιωτικές επιχειρήσεις στο εξωτερικό συνεχίζονται, υπό την προϋπόθεση ότι οι αντίπαλοι δεν έχουν τη δυνατότητα ουσιαστικής απάντησης. Η συζήτηση για νέο πλήγμα στο Ιράν αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ούτε μπορεί εύκολα να ενταχθεί στον ρεαλισμό των διεθνών σχέσεων, καθώς πολλές από τις κινήσεις του – από αιφνίδιους εμπορικούς πολέμους έως προσβολές συμμάχων ή επιλογές που διευκολύνουν την τεχνολογική άνοδο της Κίνας – φαίνεται να υπονομεύουν, αντί να προάγουν, τα αμερικανικά συμφέροντα.

Ο όρος «συναλλακτικός» αποδίδει μόνο εν μέρει τη λογική της εξωτερικής του πολιτικής. Περιγράφει μια προσέγγιση βασισμένη σε αποσπασματικές συμφωνίες χωρίς μακροπρόθεσμη στρατηγική συνοχή, κάτι που πρώην σύμβουλος εθνικής ασφάλειας περιέγραψε ως «ένα αρχιπέλαγος από ασύνδετες κουκκίδες». Παρότι εύστοχη, η περιγραφή αυτή δεν προσφέρει βαθύτερη αναλυτική κατανόηση.

Ακόμη λιγότερο βοηθητικές είναι οι ψυχολογικές ερμηνείες. Ο ναρκισσισμός, για παράδειγμα, φωτίζει πλευρές της ηγεσίας Τραμπ – τη μεγαλομανία και την ανάγκη διαρκούς επιβεβαίωσης – αλλά δεν τον διαφοροποιεί ουσιαστικά από άλλους ηγέτες ή προέδρους του παρελθόντος.

Σε αυτό το σημείο εισέρχεται η ανάλυση της Στέισι Γκόνταρντ και του Αβραάμ Νιούμαν, οι οποίοι προτείνουν τον «νεο-μοναρχισμό» ως καταλληλότερο σχήμα κατανόησης της παγκόσμιας πολιτικής στην εποχή Τραμπ. Κατά την άποψή τους, οι διεθνολόγοι δυσκολεύονται να ερμηνεύσουν τη σημερινή πραγματικότητα επειδή εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν το κράτος ως βασική μονάδα ανάλυσης. Αντίθετα, υποστηρίζουν ότι το κλειδί βρίσκεται πλέον στον ίδιο τον ηγέτη και στο στενό του περιβάλλον.

Αυτό που αποκαλούν «κλίκα» αντιστοιχεί στις δυναστείες της προνεωτερικής ιστορίας: οικογένεια, οικονομικοί υποστηρικτές, πολιτικοί σύμμαχοι και φίλοι. Η εξωτερική πολιτική αυτής της κλίκας θα ήταν οικεία σε οίκους όπως οι Τυδώρ, οι Αψβούργοι ή οι Ρομανόφ. Πρόκειται για δίκτυα εξουσίας που επιδιώκουν τη διατήρηση υλικών και κοινωνικών ιεραρχιών μέσω οικονομικών και πολιτισμικών «φόρων».

Υπό αυτό το πρίσμα, πολλές φαινομενικές αντιφάσεις αποκτούν συνοχή. Παρά τη ρητορική του «America First», οι δασμοί δεν λειτουργούν ως εργαλείο κρατικής στρατηγικής, αλλά ως μηχανισμός άντλησης πλούτου υπέρ της κλίκας, μέσα από αυθαίρετες αποφάσεις και προσωπικές συναλλαγές. Οι στοχευόμενες χώρες καλούνται να προσφέρουν ειδική πρόσβαση – όχι στο αμερικανικό κράτος, αλλά στον ίδιο τον Τραμπ, την οικογένειά του ή τους συνεργάτες του.

Οι «φόροι υποτέλειας» λαμβάνουν διάφορες μορφές: από συμβολικά δώρα και πολυτελή περιουσιακά στοιχεία έως επενδύσεις σε επιχειρήσεις με το όνομα Trump ή συμφωνίες στον χώρο των crypto. Η συσσώρευση πλούτου είναι εντυπωσιακή, με τις επιχειρήσεις της οικογένειας να αποκομίζουν δισεκατομμύρια από την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο, ενώ και οι πολιτικοί σύμμαχοι επωφελούνται από την ανακατεύθυνση πόρων κρατών που τίθενται υπό πίεση.

Ωστόσο, ο νεο-μοναρχισμός δεν αφορά μόνο τα οικονομικά οφέλη, αλλά και το κύρος. Αυτό εξηγεί τη φαινομενικά παράδοξη στάση του Τραμπ απέναντι σε παραδοσιακούς εχθρούς των ΗΠΑ, όπως η Ρωσία και η Κίνα, σε συνδυασμό με την περιφρόνηση προς συμμάχους όπως η Δανία ή ο Καναδάς. Σε ένα σύστημα βασισμένο στην ιεραρχία, μόνο οι «μεγάλες κλίκες» αναγνωρίζονται ως ίσες. Όλοι οι υπόλοιποι θεωρούνται υποτελείς.

Αυτή η λογική βρίσκεται στον αντίποδα της μεταπολεμικής διεθνούς τάξης που προωθούσε η ίδια η Αμερική, βασισμένη στην τυπική ισότητα των κρατών και στη λειτουργία θεσμών όπως ο ΟΗΕ και η Ευρωπαϊκή Ένωση. Στο νεο-φεουδαρχικό αυτό πλαίσιο, οι θεσμοί αυτοί αντιμετωπίζονται με απαξίωση.

Ο νεο-μοναρχισμός φωτίζει επίσης τη σχέση του Τραμπ με το δίκαιο. Η απόρριψη του διεθνούς δικαίου και η επίκληση της προσωπικής του ηθικής συνδέονται με αυτό που οι Γκόνταρντ και Νιούμαν περιγράφουν ως «νομιμοποίηση μέσω εξαίρεσης»: την ιδέα ότι μόνο ορισμένοι έχουν το δικαίωμα άσκησης κυριαρχικής εξουσίας. Οι αναφορές σε θεϊκή αποστολή και θεϊκή προστασία παραπέμπουν σε αντιλήψεις που θυμίζουν την «Εντολή του Ουρανού» ή το δόγμα «το κράτος είμαι εγώ».

Ως ερμηνευτικό εργαλείο, ο νεο-μοναρχισμός προσφέρει μια συνεκτική ανάγνωση πολιτικών που αλλιώς μοιάζουν χαοτικές. Ιστορικά, η μοναρχία υπήρξε ο κανόνας και όχι η εξαίρεση, και σε ορισμένες χώρες παραμένει ισχυρή. Αυτό που κάνει το φαινόμενο να μοιάζει ξένο είναι η αμερικανική εμπειρία των τελευταίων 250 ετών, που πρόβαλε ένα εναλλακτικό μοντέλο διακυβέρνησης βασισμένο στην ευημερία των κυβερνωμένων και όχι της ελίτ.

Η εγκατάλειψη αυτής της παράδοσης και η επιστροφή σε μια μορφή νεο-μοναρχισμού, αν παγιωθεί, δεν θα αφορά μόνο τις ΗΠΑ. Θα σηματοδοτήσει μια βαθιά οπισθοδρόμηση για το διεθνές σύστημα συνολικά. Κάποιοι μπορεί να τη βλέπουν με συμπάθεια, άλλοι με ανησυχία. Για όσους ανήκουν στη δεύτερη κατηγορία, το σύνθημα «No Kings» αποκτά και πάλι ιδιαίτερη σημασία.