Καθώς η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με αυξημένη ανησυχία τις εξελίξεις γύρω από την ένταση ΗΠΑ–Ιράν, οι τίτλοι των διεθνών μέσων κάνουν λόγο για τη σοβαρότερη διαταραχή στην ιστορία της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, με περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας παραγωγής να βρίσκεται σε κίνδυνο και το Brent να κινείται κοντά στα 110 δολάρια το βαρέλι. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας έχει ήδη προειδοποιήσει ότι η σύγκρουση συνιστά ένα πρωτοφανές σοκ στην πλευρά της προσφοράς.

Ωστόσο, πριν χαρακτηριστεί ως η απόλυτη ενεργειακή κρίση, τίθεται ένα βασικό ερώτημα σύγκρισης: με τι ακριβώς συγκρίνεται;

Το εμπάργκο πετρελαίου του 1973 αποτελεί ένα χρήσιμο σημείο αναφοράς. Εκείνη την περίοδο οι τιμές του πετρελαίου εκτινάχθηκαν, οι ελλείψεις καυσίμων έγιναν έντονες και η παγκόσμια οικονομία βρέθηκε αντιμέτωπη με βαθιά ύφεση και πληθωριστικές πιέσεις. Σήμερα, παρά τη σημαντική διαταραχή στην προσφορά, η παγκόσμια οικονομία συνεχίζει να λειτουργεί, γεγονός που αντανακλά τις δομικές αλλαγές που έχουν συντελεστεί τις τελευταίες δεκαετίες στις αγορές ενέργειας.

Το εμπάργκο του 1973–74, που οργανώθηκε από τις αραβικές χώρες του OAPEC, οδήγησε σε μείωση της παραγωγής κατά περίπου 4,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως, στοχεύοντας χώρες που στήριζαν το Ισραήλ. Οι τιμές του πετρελαίου τετραπλασιάστηκαν, ενώ στις ΗΠΑ και την Ευρώπη σημειώθηκαν σοβαρές ελλείψεις καυσίμων, περιορισμοί στην κατανάλωση και σημαντική οικονομική επιβράδυνση.

Η κρίση εκείνη ανέδειξε την εξάρτηση της παγκόσμιας οικονομίας από περιορισμένους προμηθευτές και μια ιδιαίτερα συγκεντρωμένη αγορά ενέργειας, χωρίς εναλλακτικές πηγές ή μηχανισμούς απορρόφησης κραδασμών.

Αντίθετα, στο σημερινό περιβάλλον, η εικόνα είναι διαφορετική. Παρότι η κρίση στο Ιράν έχει οδηγήσει σε σημαντικές απώλειες προσφοράς, η παγκόσμια αγορά εμφανίζει μεγαλύτερη ανθεκτικότητα. Οι τιμές έχουν αυξηθεί, αλλά όχι στον βαθμό που παρατηρήθηκε τη δεκαετία του ’70, ενώ δεν καταγράφονται ελλείψεις ή διαταραχές στην κατανάλωση αντίστοιχες με εκείνες της εποχής.

Το Στενό του Ορμούζ παραμένει κομβικό σημείο για την παγκόσμια ενεργειακή ροή, ενώ οι περιορισμοί στις εξαγωγές πετρελαίου και LNG έχουν επηρεάσει σημαντικά τις αγορές. Ωστόσο, η αντίδραση των τιμών παραμένει συγκρατημένη σε σχέση με το μέγεθος της διαταραχής, γεγονός που αποδίδεται στη διαφοροποίηση της παραγωγής, στα στρατηγικά αποθέματα και στην αυξημένη ενεργειακή αποδοτικότητα των οικονομιών.

Η σύγκριση με το 1973 αναδεικνύει ότι, παρότι οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι παραμένουν ισχυροί, η παγκόσμια οικονομία διαθέτει πλέον περισσότερους μηχανισμούς προσαρμογής και απορρόφησης των σοκ. Αυτό δεν εξαλείφει τη μεταβλητότητα, αλλά περιορίζει τον κίνδυνο συστημικής κατάρρευσης.

Ως αποτέλεσμα, το σημερινό ενεργειακό σύστημα εμφανίζεται πιο ανθεκτικό, όχι επειδή οι διαταραχές είναι μικρότερες, αλλά επειδή η δομή της αγοράς έχει γίνει πιο διαφοροποιημένη και ευέλικτη.