Καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση γερνά, η οικονομική της βιωσιμότητα εξαρτάται όλο και περισσότερο από τη μετανάστευση. Ωστόσο, η αδυναμία της ΕΕ να διαχειριστεί αποτελεσματικά αυτές τις ροές παραμορφώνει την πολιτική της και, χωρίς ένα νέο, αξιόπιστο σύστημα που συνδυάζει ασφαλείς συνοριακούς ελέγχους με οικονομικές ευκαιρίες, κινδυνεύει με παρακμή και διάσπαση.

Κάθε χρόνο η ΕΕ χάνει περίπου ένα εκατομμύριο άτομα σε ηλικία εργασίας, και σε 22 από τα 27 κράτη μέλη ο ενεργός πληθυσμός θα μειωθεί έως το 2050. Από το 2019 έως το 2023, σχεδόν τα δύο τρίτα των νέων θέσεων εργασίας καλύφθηκαν από πολίτες εκτός ΕΕ, δημιουργώντας πρακτικές και πολιτικές πιέσεις.

Οι χώρες πρώτης γραμμής του Νότου και οι πλούσιες χώρες του Βορρά αντιμετώπισαν τεράστιες μεταναστευτικές ροές από τη δεκαετία του 1990, με την κρίση του 2015 και την άφιξη άνω του 1 εκατ. μεταναστών, κυρίως από Αφγανιστάν, Ιράκ και Συρία, να αναδεικνύει τις αδυναμίες συντονισμού της ΕΕ. Η πρόσφατη άφιξη εκατομμυρίων εκτοπισμένων Ουκρανών έχει αυξήσει περαιτέρω την πίεση.

Η Ευρώπη αντιμετωπίζει τρεις βασικές αποτυχίες:

Αργή επεξεργασία αιτήσεων ασύλου, με καθυστερήσεις μήνες ή και πάνω από χρόνο, αυξάνοντας το κόστος και προκαλώντας κοινωνική δυσαρέσκεια.

Ανεπαρκής προετοιμασία τοπικών κοινοτήτων, που δεν διαθέτουν τους πόρους για τη φιλοξενία μεγάλων ροών, ενισχύοντας την αντίδραση ψηφοφόρων και τη δύναμη λαϊκιστικών κομμάτων.

Κακή διαχείριση από την ΕΕ, με άνιση και αδιαφανή αξιοποίηση εργαλείων όπως τα «ταμεία συνοχής» και το κανονιστικό πλαίσιο Δουβλίνου, που ικανοποίησε μόλις το 9% των αιτήσεων μετεγκατάστασης.

Χωρίς μεταρρυθμίσεις, η μετανάστευση θα παραμείνει ακανθώδες ζήτημα. Η ΕΕ πρέπει να επικεντρωθεί σε τρεις αρχές:

Ένταξη: Παράδειγμα η Γερμανία μετά το 2015, όπου η υποστήριξη στην αγορά εργασίας και η εκμάθηση γλώσσας αύξησαν την απασχόληση και μείωσαν το καθαρό δημοσιονομικό βάρος.

Αποτελεσματικότητα: Ταχείες διαδικασίες ασύλου, ψηφιοποίηση συστημάτων, πρόσληψη προσωπικού και κοινά ευρωπαϊκά πρότυπα για συνοριακό έλεγχο και επανένωση οικογενειών.

Προσέλκυση ταλαντούχων μεταναστών: Απλοποίηση θεωρήσεων, βελτίωση προγραμμάτων κινητικότητας και ευέλικτες διαδρομές για εξειδικευμένους εργαζόμενους.

Η σωστή διαχείριση της μετανάστευσης προσφέρει τεράστιες ευκαιρίες για ανάπτυξη, χρηματοδότηση κοινωνικών συστημάτων και διατήρηση της παγκόσμιας επιρροής της Ευρώπης. Χωρίς αυτήν, οι λαϊκιστικές ρητορικές θα παραμείνουν ισχυρές, εκμεταλλευόμενες την εντύπωση ότι τίποτα δεν λειτουργεί.