Η πορεία του αμερικανικού δημόσιου χρέους και των δημοσιονομικών ελλειμμάτων τις τελευταίες δεκαετίες αποτυπώνει μια βαθιά μεταβολή στη δημοσιονομική δυναμική των ΗΠΑ. Τα στοιχεία δείχνουν ότι, ενώ στο παρελθόν τα ελλείμματα ήταν σχετικά περιορισμένα και το χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ διατηρούνταν σε διαχειρίσιμα επίπεδα, τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται μια σαφής επιτάχυνση της δημοσιονομικής επιβάρυνσης, με συζητήσεις για μια επερχόμενη κρίση στην Αμερικανική οικονομία, έστω και σε μεταγενέστερο χρόνο κάτι που πιστεύουμε πάρα πολύ στο GFF.

Η εξέλιξη του δημόσιου χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ

Το αμερικανικό δημόσιο χρέος παρουσίασε σημαντικές διακυμάνσεις τις τελευταίες πέντε δεκαετίες, με τη μακροπρόθεσμη τάση να είναι ανοδική.

Το 1975 το χρέος των ΗΠΑ ανερχόταν περίπου στο 33% του ΑΕΠ, επίπεδο που θεωρούνταν σχετικά χαμηλό για μια ανεπτυγμένη οικονομία. Στη συνέχεια, κατά τη δεκαετία του 1980, η αύξηση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων οδήγησε σε σταδιακή άνοδο του δείκτη, ο οποίος το 1985 έφθασε στο 40% του ΑΕΠ και πάλι σε αρκετά χαμηλά επίπεδα.

Η δυναμική αυτή ενισχύθηκε περαιτέρω την επόμενη δεκαετία. Μέχρι το 1995 το δημόσιο χρέος είχε φθάσει στο 65% του ΑΕΠ, αντανακλώντας τόσο τη δημοσιονομική χαλάρωση της προηγούμενης περιόδου όσο και την επιβράδυνση της οικονομικής ανάπτυξης στις αρχές της δεκαετίας του 1990.

Στις αρχές της δεκαετίας του 2000 παρατηρήθηκε μια σχετική σταθεροποίηση. Το 2005 το χρέος είχε υποχωρήσει οριακά στο 61% του ΑΕΠ, αποτέλεσμα της ισχυρής οικονομικής ανάπτυξης στα τέλη της δεκαετίας του 1990 και της προσωρινής βελτίωσης των δημοσιονομικών ισοζυγίων.

Ωστόσο, η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 και η επακόλουθη δημοσιονομική στήριξη της οικονομίας σηματοδότησαν μια νέα περίοδο έντονης αύξησης του χρέους. Μέχρι το 2015 το δημόσιο χρέος είχε εκτοξευθεί στο 101% του ΑΕΠ, ξεπερνώντας για πρώτη φορά μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο το μέγεθος της οικονομίας.

Η ανοδική τάση συνεχίστηκε και την επόμενη δεκαετία. Με βάση τις εκτιμήσεις για το 2025 το χρέος αναμένεται να φθάσει στο 122% του ΑΕΠ, επίπεδο που υποδηλώνει μια ιστορικά υψηλή δημοσιονομική επιβάρυνση για την αμερικανική οικονομία.

Η εξέλιξη των δημοσιονομικών ελλειμμάτων

Η πορεία του χρέους συνδέεται άμεσα με τη μακροχρόνια τάση των δημοσιονομικών ελλειμμάτων.

Κατά τις δεκαετίες μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, τα δημοσιονομικά ελλείμματα στις ΗΠΑ ήταν σχετικά περιορισμένα. Στη δεκαετία του 1950 το μέσο έλλειμμα ήταν μόλις -0,4% του ΑΕΠ, ενώ τη δεκαετία του 1960 διαμορφώθηκε στο -0,7%.

Στη δεκαετία του 1970 το μέσο έλλειμμα αυξήθηκε στο -1,9% του ΑΕΠ, αντανακλώντας τις οικονομικές πιέσεις από τις πετρελαϊκές κρίσεις και τη στασιμότητα της περιόδου.

Η πιο έντονη δημοσιονομική επιδείνωση σημειώθηκε τη δεκαετία του 1980, όταν το μέσο έλλειμμα ανήλθε στο -3,8% του ΑΕΠ. Η περίοδος αυτή χαρακτηρίστηκε από φορολογικές μειώσεις και αύξηση των αμυντικών δαπανών.

Τη δεκαετία του 1990 παρατηρήθηκε βελτίωση, με το μέσο έλλειμμα να περιορίζεται στο -2,1% του ΑΕΠ, ενώ σε ορισμένα έτη καταγράφηκαν ακόμη και πλεονάσματα.

Στη δεκαετία του 2000 το μέσο έλλειμμα διαμορφώθηκε στο -2,3%, επηρεασμένο από τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008.

Η επιδείνωση έγινε πιο έντονη την επόμενη περίοδο. Στη δεκαετία του 2010 το μέσο έλλειμμα αυξήθηκε στο -4,8% του ΑΕΠ, καθώς οι κυβερνήσεις προχώρησαν σε δημοσιονομική στήριξη για την ανάκαμψη της οικονομίας.

Η πιο δραματική μεταβολή εμφανίζεται στη δεκαετία του 2020, όπου το μέσο δημοσιονομικό έλλειμμα εκτιμάται στο 8,3% του ΑΕΠ, κυρίως λόγω των τεράστιων δημοσιονομικών παρεμβάσεων που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας. 

Η σχέση ελλειμμάτων και χρέους

Τα δύο διαγράμματα αποτυπώνουν ξεκάθαρα τη στενή σχέση μεταξύ δημοσιονομικών ελλειμμάτων και δημόσιου χρέους. Όσο τα ελλείμματα διευρύνονται και διατηρούνται για μεγάλες χρονικές περιόδους, το συνολικό χρέος αυξάνεται ταχύτερα από την οικονομική δραστηριότητα.

Η σημαντική αύξηση των ελλειμμάτων τις τελευταίες δεκαετίες εξηγεί σε μεγάλο βαθμό γιατί το χρέος των ΗΠΑ ως ποσοστό του ΑΕΠ έχει υπερδιπλασιαστεί από τα μέσα της δεκαετίας του 1970 μέχρι σήμερα.

Ιδιαίτερα μετά το 2008, και ακόμη περισσότερο μετά το 2020, η δημοσιονομική πολιτική των ΗΠΑ έχει γίνει πιο επεκτατική, οδηγώντας σε υψηλότερα επίπεδα δανεισμού. 

Συμπέρασμα 

Η μακροχρόνια πορεία των αμερικανικών δημοσιονομικών μεγεθών δείχνει μια σταδιακή αλλά σταθερή αύξηση τόσο των ελλειμμάτων όσο και του δημόσιου χρέους. Από ένα επίπεδο περίπου 33% του ΑΕΠ το 1975, το δημόσιο χρέος αναμένεται να φθάσει στο 122% το 2025, αντανακλώντας δεκαετίες αυξανόμενων δημοσιονομικών ανισορροπιών.

Ταυτόχρονα, η μέση δημοσιονομική απόκλιση έχει διευρυνθεί σημαντικά, από λιγότερο από 1% του ΑΕΠ στις δεκαετίες του 1950 και του 1960 σε περισσότερο από 8% του ΑΕΠ τη δεκαετία του 2020.

Η εξέλιξη αυτή υπογραμμίζει ότι η δημοσιονομική πορεία των ΗΠΑ έχει εισέλθει σε μια νέα φάση, όπου η αύξηση του χρέους συνδέεται όχι μόνο με οικονομικές κρίσεις αλλά και με μια πιο μόνιμη τάση υψηλότερων δημοσιονομικών ελλειμμάτων. Και επαναλαμβάνουμε την  άποψη μας στο GFF. Πως η αμερικανική οικονομία δε θα αποφύγει τα επόμενα χρόνια μια κρίση, που θα μπορούσε να είναι και αρκετά μεγαλύτερη από ότι φαντάζεται κάποιος αυτή τη στιγμή, με ότι αυτό συνεπάγεται για την παγκόσμια οικονομία.