Το διάγραμμα παρουσιάζει μια ολοκληρωμένη εικόνα της πορείας του S&P 500 κατά την περίοδο 1989–2025, εστιάζοντας σε τρεις βασικούς άξονες:

Μεταβολή κερδών ανά μετοχή (EPS)

Ετήσια μεταβολή της τιμής του δείκτη

Μεταβολή στη σχέση τιμής προς κέρδη (P/E), δηλαδή πολλαπλασιαστές αποτίμησης

Η σύγκριση αυτών των τριών παραμέτρων αποκαλύπτει σημαντικές διαχρονικές τάσεις, περιόδους υπερτίμησης και υποτίμησης, και τον τρόπο με τον οποίο η αγορά προεξοφλεί τις μελλοντικές εξελίξεις.

1. Η συμπεριφορά των κερδών (EPS): Η πραγματική βάση του δείκτη

Στο μεγαλύτερο μέρος της περιόδου, τα εταιρικά κέρδη ακολουθούν ανοδική πορεία, με λίγες αλλά έντονες περιπτώσεις κάμψης – κυρίως σε φάσεις ύφεσης ή κρίσεων:

2001–2002 (Dot-com): Σημαντική πτώση κερδών (-18% και -31%), στοιχείο που οδηγεί σε μείωση τιμών αλλά όχι σε μεγάλη υποχώρηση των πολλαπλασιαστών, καθώς η αγορά πίστευε ότι η κρίση ήταν προσωρινή.

2008–2009 (Παγκόσμια οικονομική κρίση): Κατάρρευση των κερδών (-55% το 2008), αλλά η τιμή του δείκτη έπεσε ακόμη περισσότερο λόγω πανικού.

2020 (Covid-19): Βουτιά στα κέρδη (-22%), αλλά η αγορά όχι μόνο δεν υποχώρησε σημαντικά, αλλά ανέκαμψε εντυπωσιακά λόγω των μηδενικών επιτοκίων και της νομισματικής στήριξης.

Η ανοδική τάση των EPS από το 2010 και μετά αντικατοπτρίζει τη μακροχρόνια άνοδο της κερδοφορίας των επιχειρήσεων – εν μέρει χάρη στην τεχνολογία και εν μέρει χάρη στη μείωση επιτοκίων και φορολογικών συντελεστών.

2. Μεταβολή τιμών: Οι αγορές συνήθως προεξοφλούν το μέλλον

Η τιμή του δείκτη δεν κινείται πάντα παράλληλα με τα κέρδη. Συχνά προηγείται ή καθυστερεί:

Υπάρχουν έτη όπου τα κέρδη αυξήθηκαν αλλά ο δείκτης έπεσε (π.χ. 1994, 2015).

Αντίστροφα, υπάρχουν έτη όπου οι τιμές ανέβηκαν παρότι τα κέρδη μειώθηκαν (π.χ. 1991, 2003, 2023).

Αυτό δείχνει ότι οι επενδυτές δεν ανταποκρίνονται μόνο σε τρέχοντα κέρδη, αλλά και στις προσδοκίες για το μέλλον — επιτόκια, ρυθμό ανάπτυξης, γεωπολιτικό κλίμα.

3. Οι πολλαπλασιαστές P/E: Το πραγματικό «θερμόμετρο» της αγοράς

Το πιο κρίσιμο στοιχείο του διαγράμματος είναι το TTM P/E του S&P 500 και το αν βρίσκεται σε φάση επέκτασης ή συστολής.

Ιστορικός μέσος όρος P/E = 19,8

Από το 1989 έως το 2025, ο μέσος όρος διαμορφώνεται στο 19,8. Αυτό χρησιμοποιείται συχνά ως σημείο αναφοράς για το αν η αγορά είναι:

Φθηνή (<19)

Δίκαια αποτιμημένη (19–21)

Ακριβή (>21)

Το 2025 το P/E βρίσκεται στις 26 μονάδες

Αυτό σημαίνει:

31% πάνω από τον ιστορικό μέσο όρο

Η αγορά βρίσκεται ξεκάθαρα σε φάση multiple expansion

Η τιμή ανεβαίνει ταχύτερα από όσο αυξάνονται τα κέρδη

Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι επίκειται διόρθωση, αλλά δείχνει ότι οι επενδυτές πληρώνουν μεγαλύτερο premium για τα ίδια κέρδη, πάντως κάτι το οποίο είναι ένα καμπανάκι για έστω βραχυχρόνιες σημαντικές διορθώσεις.

4. Τι εξηγεί την άνοδο του P/E το 2024–2025;

1. Προσδοκίες για μελλοντική ανάπτυξη κερδών

Τα εκτιμώμενα EPS για το 2025 φτάνουν τα 264 δολάρια, αυξημένα περίπου 13% από το προηγούμενο έτος.

2. Πτώση επιτοκίων από τη Fed

Η αγορά προεξοφλεί επιθετικές μειώσεις επιτοκίων λόγω επιβράδυνσης πληθωρισμού και ύφεσης στη μεταποίηση.

Λιγότερο ρίσκο → υψηλότεροι πολλαπλασιαστές.

3. Η υπεροχή των εταιρειών ΤΝ (AI mega-caps)

Οι εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης (Alphabet, NVIDIA, Microsoft κ.ά.) παρουσιάζουν:

υψηλή κερδοφορία

τεράστια ταμειακά διαθέσιμα

μονοπωλιακές θέσεις σε νέα τεχνολογία

Αυτές οδηγούν το P/E προς τα πάνω.

4. Ρευστότητα, buybacks και θεσμικές εισροές

Το 2024 ήταν χρονιά ρεκόρ για εταιρικές επαναγορές μετοχών, ενώ τα παθητικά ETF συνεχίζουν να απορροφούν ροές.

5. Επεκτάσεις και συστολές πολλαπλασιαστών: Τι δείχνουν ιστορικά;

Το διάγραμμα δείχνει ότι:

Υπάρχουν περίοδοι όπου το P/E ανέβαινε ενώ τα κέρδη αυξάνονταν δυναμικά (π.χ. 1995–1999, 2017–2019, 2021).

Υπάρχουν άλλες όπου το P/E υποχωρούσε παρότι τα κέρδη αυξάνονταν — συνήθως όταν αυξάνονταν τα επιτόκια (π.χ. 1994, 2010–2011, 2022).

Με λίγα λόγια:

Οι αποτιμήσεις ανεβαίνουν όταν η αγορά πιστεύει ότι το μέλλον θα είναι καλύτερο από το παρόν.

Πέφτουν όταν η αβεβαιότητα αυξάνει — ανεξαρτήτως κερδών. 

6. Συμπέρασμα: Πού βρίσκεται σήμερα η αγορά;

Με το P/E στις 26 μονάδες, η αγορά βρίσκεται πλέον σε ζώνη:

Αυξημένων προσδοκιών

Πριμοδότησης τεχνολογίας

Χαμηλότερων αναμενόμενων επιτοκίων

Φάσης expansion στις αποτιμήσεις

Δεν πρόκειται για επίπεδα «φούσκας» τύπου 1999 (P/E > 30), αλλά η αγορά δεν είναι φθηνή και όπως αναφέραμε και παραπάνω οι επενδυτές θα πρέπει να είναι πολύ προσεκτικοί και να διατηρούν υψηλά επίπεδα ρευστότητας.

Αν οι εκτιμήσεις κερδών επαληθευτούν, το P/E μπορεί να αποκλιμακωθεί «ομαλά» χωρίς πτώση τιμών.

Αν όμως οι προσδοκίες απογοητεύσουν, ο δείκτης είναι ευάλωτος σε re-rating προς τον μέσο όρο, με ότι αυτό συνεπάγεται.